Η κοινωνική Ευρώπη ως προϋπόθεση οικονομικής ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και δημοκρατικής σταθερότητας

Του Πανίκου Αργυρίδη* 


Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ενώπιον σημαντικών προκλήσεων. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών ανακατατάξεων, οικονομικής αβεβαιότητας, δημογραφικών μεταβολών και ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, καλείται να διαμορφώσει ένα αναπτυξιακό μοντέλο που θα συνδυάζει την οικονομική ανταγωνιστικότητα με την κοινωνική δικαιοσύνη και την ευημερία των πολιτών.

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας οφείλει να βρίσκεται η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, όχι ως συμπληρωματική πολιτική, αλλά ως βασικός πυλώνας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και προϋπόθεση διατήρησης της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Κοινωνική συνοχή σημαίνει ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή, πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, δίκαιη κατανομή του παραγόμενου πλούτου και αποτελεσματική κοινωνική προστασία. Σημαίνει μια κοινωνία στην οποία οι νέοι μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους, οι εργαζόμενοι να ζουν αξιοπρεπώς από την εργασία τους, οι συνταξιούχοι να απολαμβάνουν οικονομική ασφάλεια και οι ευάλωτες ομάδες να μη μένουν στο περιθώριο.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει τέσσερις βασικές προκλήσεις.

Α. Οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Παρά την οικονομική και κοινωνική πρόοδο, εκατομμύρια Ευρωπαίοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οικονομική ανασφάλεια και περιορισμένες προοπτικές κοινωνικής κινητικότητας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής,Eurostat, το 2025 περίπου 92,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή το 20,9% του πληθυσμού, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το δεδομένο αυτό καταδεικνύει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν διασφαλίζει αυτομάτως κοινωνική ευημερία.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η φτώχεια στην εργασία. Οι χαμηλές απολαβές, η επισφαλής απασχόληση, το αυξημένο κόστος στέγασης και η πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα

δημιουργούν συνθήκες ανασφάλειας ακόμη και μεταξύ εργαζομένων πλήρους απασχόλησης.

Β. Ανταγωνιστικότητα και κοινωνική συνοχή δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας απαιτεί επενδύσεις, παραγωγικότητα, καινοτομία και στρατηγική αυτονομία. Ωστόσο, θα αποτελούσε σοβαρό ολίσθημα η αντιμετώπιση της κοινωνικής προστασίας και του εργασιακού κόστους αποκλειστικά ως εμποδίων στην ανάπτυξη.

Οι ποιοτικές θέσεις εργασίας, οι αξιοπρεπείς μισθοί, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και τα αποτελεσματικά συστήματα κοινωνικής προστασίας αποτελούν παραγωγικές επενδύσεις που ενισχύουν την οικονομική ανθεκτικότητα.

Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση καθιστούν αυτή την προσέγγιση επιτακτική. Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά ενδέχεται να διευρύνει τις ανισότητες εάν δεν συνοδευτεί από πολιτικές κατάρτισης, επανειδίκευσης και προστασίας των εργαζομένων.

Η μετάβαση στη νέα οικονομική πραγματικότητα πρέπει να είναι δίκαιη, χωρίς αποκλεισμούς.

Γ. Ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της Ευρώπης

Ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς. Η πραγματική του αξία, ωστόσο, θα κριθεί από τη μετατροπή των αρχών του σε συγκεκριμένες πολιτικές με μετρήσιμο κοινωνικό αποτέλεσμα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προωθήσει επαρκείς αμοιβές, επέκταση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καταπολέμηση των διακρίσεων και αποτελεσματική κοινωνική προστασία, διασφαλίζοντας παράλληλα πρόσβαση σε προσιτή στέγαση, υγειονομική περίθαλψη και ποιοτική εκπαίδευση.

Ιδιαίτερη έμφαση απαιτείται στους νέους, που αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δυσκολίες στεγαστικής και οικονομικής ανεξαρτησίας, και στους ηλικιωμένους, για τους οποίους η συνταξιοδοτική επάρκεια αποτελεί προϋπόθεση αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Δ. Ο κοινωνικός διάλογος ως εργαλείο ανάπτυξης και σταθερότητας

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει ο θεσμοθετημένος κοινωνικός διάλογος. Η ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη διαμόρφωση πολιτικών αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και προϋπόθεση ισορροπημένων μεταρρυθμίσεων.

Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας δεν αποτελούν απλώς μηχανισμούς ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων. Συμβάλλουν στη δικαιότερη κατανομή του πλούτου, στην προστασία των εργαζομένων και στη διατήρηση της εργασιακής ειρήνης.

Η κυπριακή διάσταση της ευρωπαϊκής πρόκλησης

Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Παρά τις θετικές οικονομικές επιδόσεις και την πρόοδο στην αγορά εργασίας, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις στην επάρκεια των μισθών, στο κόστος ζωής, στη στεγαστική προσιτότητα και στη συνταξιοδοτική επάρκεια.

Η μετατροπή των θετικών οικονομικών δεικτών σε ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου πρέπει να αποτελεί κεντρική προτεραιότητα.

Η επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, η διασφάλιση αξιοπρεπών απολαβών, μια δίκαιη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και η ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια περισσότερο συνεκτική κυπριακή κοινωνία.

Το πραγματικό ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια δεν είναι μόνο πόσο ανταγωνιστική θα καταστεί η ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά και πόσο δίκαιη, συμπεριληπτική και κοινωνικά ανθεκτική θα παραμείνει η Ευρώπη.

Η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε δευτερεύουσα πολιτική επιλογή. Αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.



*Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας ΣΕΚ