Από τη γεωπολιτική αστάθεια και την τουριστική αβεβαιότητα μέχρι το στεγαστικό, το συνταξιοδοτικό, την ενέργεια και τη χαμηλή παραγωγικότητα, οι αντοχές της κυπριακής οικονομίας δοκιμάζονται σε ένα περιβάλλον όπου η μακροοικονομική εικόνα δεν αρκεί για να καθησυχάσει τα νοικοκυριά.

Του Κυριάκου Ε. Γεωργίου* 

To άρθρο αυτό γράφτηκε πριν από τις βουλευτικές εκλογές, ενώ ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε στάση αναμονής και ίσως ενόψει μιας συμφωνίας, μάλλον προσωρινής και ο πόλεμος φθοράς στην Ουκρανία σε μια στασιμότητα που μπορεί να συνεχιστεί για χρόνια με εκατέρωθεν επιθέσεις που κοστίζουν τη ζωή σε ανθρώπους και καταστρέφουν υποδομές και κτήρια. Η σημερινή γραμμή αντιπαράθεσης μάλλον θα είναι τα νέα de facto σύνορα τα οποία καθορίζουν τα πράγματα επί του εδάφους. 

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ όπως και ο Πρόεδρος της Ρωσίας, προηγουμένως, έχουν ξεκινήσει πολέμους που δεν μπορούν να κερδίσουν οι οποίοι όμως έχουν σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομίες των χωρών τους, όπως επίσης και στη θέση τους στην παγκόσμια σκηνή. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία υποχωρούν ενώ η Κίνα και η Ινδία παρουσιάζονται ως οι ανερχόμενες Παγκόσμιες δυνάμεις. Σ’ αυτό το πλαίσιο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να επαναπροσδιορίσει τη θέση της και  να χαράξει μια νέα ενιαία στρατηγική.      

Ανάλογα με τις αποφάσεις του κυριάρχου λαού, η Κύπρος μπορεί να οδηγηθεί σε μια πολιτική αστάθεια και πολυκερματισμό με την αύξηση των κομμάτων και δη των λαϊκιστικών, στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Οι πολίτες νιώθουν θυμωμένοι και απογοητευμένοι από τα παραδοσιακά κόμματα και έτσι ένας αριθμός ψηφοφόρων θα κάνει άλλες επιλογές. Το μέγεθος και η επίπτωση αυτών των επιλογών θα φανούν σε βάθος χρόνου. Ελπίζουμε να έχουμε ψηφίσει με τη λογική και όχι με το θυμικό.  

Ένας κόσμος διαρκούς αστάθειας

Δυστυχώς οι αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία από τις παγκόσμιες κρίσεις επεκτείνονται σε όλες τις χώρες. Οι πόλεμοι και οι διεθνείς κρίσεις έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομία αυξάνουν την αστάθεια, επιτείνουν την αβεβαιότητα, αυξάνουν τις τιμές και τον πληθωρισμό και μειώνουν την προσφορά προϊόντων και υπηρεσιών. Οι αυξήσεις στις τιμές σπάνια υποχωρούν μαζί με τον πληθωρισμό αλλά ενσωματώνονται σε αυτές.  

Από κρίση σε κρίση χωρίς κανονικότητα

Μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου πολέμου ακολούθησε μια μακρά περίοδος ειρήνης και ευημερίας, η οποία εναλλασσόταν με μικρές, τοπικές κυρίως, κρίσεις χωρίς σημαντικές επιπτώσεις παγκοσμίως. Μέσα σε αυτές περιλαμβάνονται: 
 
 Η Πετρελαϊκή Κρίση (1973): Μετά τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο, οι χώρες εξαγωγής πετρελαίου επέβαλαν εμπάργκο πετρελαίου στα έθνη που υποστήριξαν το Ισραήλ. Αυτό οδήγησε σε απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου, κάτι που προκάλεσε παγκόσμια ύφεση, προκαλώντας υψηλά ποσοστά πληθωρισμού και ανεργία.

The Dot-Com Bubble Burst (2000): Οι κερδοσκοπικές επενδύσεις σε εταιρείες που βασίζονται στο Διαδίκτυο προκάλεσαν ταχεία αύξηση των τιμών των μετοχών, οι οποίες τελικά κατέρρευσαν, με αποτέλεσμα σημαντική πτώση στις αγορές μετοχών και απώλειες για τους επενδυτές. 

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση (2007-2008): Ξεκινώντας με την κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κρίση εξαπλώθηκε στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές, οδηγώντας στην κατάρρευση μεγάλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, σε πιστωτική κρίση και σε σοβαρή ύφεση.

Η κρίση του Ευρωπαϊκού Δημοσίου Χρέους (2010-2018): Προερχόμενη από τα δημοσιονομικά προβλήματα της Ελλάδας, η κρίση εξαπλώθηκε και σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης. Αφορούσε υψηλά επίπεδα κρατικού χρέους, αδυναμίες του τραπεζικού συστήματος και τον κίνδυνο χρεοκοπίας, προκαλώντας οικονομική συρρίκνωση και αστάθεια. 

Η ευρωπαϊκή κρίση δημόσιου χρέους ήταν μια κρίση χρέους και χρηματοπιστωτική κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) που συνέβη μεταξύ 2009 και 2018. Τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Κύπρος, δεν μπορούσαν πλέον να διαχειριστούν επαρκώς το χρέος τους (δηλ. δεν μπορούσαν να αποπληρώσουν ή να αναχρηματοδοτήσουν το δημόσιο χρέος τους) και δεν μπορούσαν να διασώσουν τις εθνικές τους τράπεζες. Χρειαζόταν βοήθεια από άλλες χώρες της Eυρωζώνης, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Η κρίση περιλάμβανε την κρίση του ελληνικού δημόσιου χρέους 2008 – 2017, την ισπανική χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2014, την πορτογαλική χρηματοπιστωτική κρίση του 2010-2014, την ιρλανδική τραπεζική κρίση μετά το 2008 και την ιρλανδική οικονομική ύφεση μετά το 2008, καθώς και την κυπριακή χρηματοπιστωτική κρίση του 2012-2013. Οδήγησε επίσης σε λιτότητα, αύξηση των ποσοστών ανεργίας έως και 27% στην Ελλάδα και την Ισπανία και αύξηση των επιπέδων φτώχειας και της εισοδηματικής ανισότητας στις πληγείσες χώρες.

Η κρίση της Eυρωζώνης προέκυψε από το διαρθρωτικό πρόβλημα της, το οποίο παραμένει και από ένα συνδυασμό πολύπλοκων παραγόντων. Το κύριο διαρθρωτικό πρόβλημα της Ευρωζώνης είναι ότι αποτελεί μια Νομισματική Ένωση χωρίς Δημοσιονομική Ένωση. Οι χώρες-μέλη μοιράζονται ένα ενιαίο νόμισμα και την ίδια νομισματική πολιτική (που καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), αλλά διατηρούν ανεξάρτητες φορολογικές, οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές, ενώ τα κράτη δεν διαθέτουν τη δυνατότητα εθνικής υποτίμησης σε περιόδους κρίσης. Αυτή η ανισοσκελής εξισορρόπηση αποτελεί στην ουσία Voodou economics και μια αφελή προσέγγιση ότι τα κράτη μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς πλήρη έλεγχο της δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής τους. 

Υπάρχει συναίνεση ότι η ρίζα της κρίσης της Eυρωζώνης βρισκόταν σε μια κρίση ισοζυγίου πληρωμών (μια ξαφνική διακοπή του ξένου κεφαλαίου σε χώρες που εξαρτώνταν από τον εξωτερικό δανεισμό) και ότι αυτή η κρίση επιδεινώθηκε από το γεγονός ότι τα κράτη δεν μπορούσαν να καταφύγουν στην υποτίμηση (μειώσεις της αξίας του εθνικού νομίσματος για να γίνουν οι εξαγωγές πιο ανταγωνιστικές στις ξένες αγορές). Αυτό που έγινε στην πράξη είναι η εσωτερική μείωση μέσω της μείωσης μισθών και άλλων παροχών και δημόσιων προγραμμάτων.

Η Κύπρος και η Ελλάδα δεν είχαν καμιά θέση να είναι μέλη της Ευρωζώνης όταν έγιναν μέλη. Οι οικονομίες τους δεν είχαν τα ουσιώδη χαρακτηριστικά βιώσιμης επιβίωσης και μάλλον ωραιοποίησαν την εικόνα για να γίνουν αποδεκτές. Επίσης οι ηγεσίες και στις δύο χώρες αποδείκτηκαν απαράσκευες,   ανίκανες ή και διεφθαρμένες. Εφόσον όμως έγιναν μέλη της Ευρωζώνης δεν υπήρχε ρεαλιστικός τρόπος αποχώρησης έστω και προσωρινός.        

Η πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) 2020 – 2023: είναι πανδημία που προκλήθηκε από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 (COVID-19) και κράτησε 3 χρόνια μέχρι το 2023, έχει προκαλέσει πάνω από 6 εκατομμύρια θανάτους και πάνω από 570 εκατομμύρια μολύνσεις, γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο θανατηφόρες στην ιστορία.
 
Όπως γίνεται φανερό με την είσοδο του 21ου αιώνα ζούμε μέσα σε μια γενική κρίση, με διάφορες μορφές, η οποία διακόπτεται από σύντομες περιόδους ηρεμίας και ανάπτυξης και επομένως η ανάπτυξη της οικονομίας θα πρέπει να στηρίζεται σε μια συντηρητική εκτίμηση για το μέλλον, τη διαχείριση κινδύνων και στον Νόμο του Murphy «οτιδήποτε μπορεί να πάει στραβά, θα πάει στραβά». Η υπερβολική ανάληψη κινδύνων και η αισιόδοξη εκτίμηση για την ανάπτυξη της οικονομίας μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές. 

 Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 είχε σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία οι οποίες οδήγησαν στην αύξηση των τιμών στην ενέργεια και στην παραγωγή τροφίμων και κατ’ επέκταση του πληθωρισμού. Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή από το 2023 και πιο πρόσφατα στον Περσικό Κόλπο έχουν επιτείνει τα οικονομικά προβλήματα ιδιαίτερα την αύξηση των τιμών και του πληθωρισμού και την εξισορρόπηση των τιμών σε πιο ψηλά επίπεδα. 

Η κυπριακή οικονομία απέναντι στη νέα πραγματικότητα

Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτές τις προκλήσεις. Η κυπριακή οικονομία έχει παρουσιάσει ανθεκτικότητα τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά τις κρίσεις της προηγούμενης δεκαετίας. Ωστόσο, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά ζητήματα που σχετίζονται με το κόστος ζωής, τη στεγαστική πίεση, την παραγωγικότητα, την ανάγκη διαφοροποίησης της οικονομίας και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους. Παράλληλα, η εξάρτηση από συγκεκριμένους τομείς, όπως οι Υπηρεσίες και ο Τουρισμός, καθιστά την οικονομία ευάλωτη σε εξωτερικές κρίσεις.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει μειώσει την προσφορά υδρογονανθράκων κατά 20% και οδήγησε στην αύξηση των τιμών των καυσίμων και κατ’ επέκταση όλων των προϊόντων. Η μείωση της προσφοράς άρχισε να επιβαρύνει τις αεροπορικές εταιρείες και το τουριστικό πρόγραμμα για το καλοκαίρι. Αυτή η αβεβαιότητα μαζί με την πολεμική ατμόσφαιρα στην περιοχή έχουν μειώσει σημαντικά την έλευση τουριστών στην Κύπρο και θέτουν εν αμφιβόλω την επερχόμενη τουριστική περίοδο.     

Ο τουρισμός αποτελεί σημαντικό πυλώνα της κυπριακής οικονομίας συμβάλλοντας με ποσοστό πέραν του 13% στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας. Οι αφίξεις τα τελευταία 3 χρόνια ήταν της τάξης των 4 εκ. επισκεπτών, οι οποίοι συνέβαλαν άμεσα στην εισροή εσόδων της τάξης των €3δις. Με τη συμπερίληψη των έμμεσων δραστηριοτήτων όπως προμηθευτές, κατασκευές και εστίαση ανεβάζει το μερίδιο του ΑΕΠ στο 1/3 της τάξης των €12 δις προσφέροντας εργοδότηση σε περισσότερα από 120 χιλιάδες άτομα.  

Το μεγάλο στοίχημα του τουρισμού

Ήδη το διεθνές οικονομικό περιβάλλον δείχνει τάσεις μείωσης της τουριστικής ζήτησης για την Κύπρο, εκτός αν υπάρχει μια άμεση λύση μέσα στις επόμενες εβδομάδες, αλλιώς η τουριστική περίοδος θα πρέπει να θεωρείται χαμένη με όλα τα συνεπακόλουθα αποτελέσματα στο ΑΕΠ, στην εργοδότηση και τη φορολογία.      

Το συνταξιοδοτικό και τα δύσκολα μαθηματικά

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά σήμερα η επικείμενη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση στην Κύπρο, η οποία αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα κληθεί να διαχειριστεί η νέα Βουλή. Σύμφωνα με τις δημόσιες τοποθετήσεις της κυβέρνησης και του Υπουργείου Εργασίας, η μεταρρύθμιση προγραμματίζεται να εφαρμοστεί από το 2027 και θα αποτελέσει την πρώτη ουσιαστική παρέμβαση στο σύστημα Κοινωνικών Ασφαλίσεων εδώ και δεκαετίες.

Οι συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη αφορούν ζητήματα όπως η ενίσχυση των χαμηλοσυνταξιούχων, η αντιμετώπιση ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι επιλογές γύρω από την αναλογιστική μείωση του 12% στις πρόωρες συντάξεις, αλλά και ο ευρύτερος εκσυγχρονισμός του συστήματος. Παράλληλα, γίνεται συζήτηση για την ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης και των επαγγελματικών ταμείων, στο πλαίσιο μιας πιο πολυδιάστατης συνταξιοδοτικής πολιτικής.

Σύμφωνα με τον υπουργό Εργασίας, οι βασικότερες αλλαγές εστιάζονται στα εξής:

(α) Στον τερματισμό του δανεισμού της κυβέρνησης από το αποθεματικό του ΤΚΑ.

(β) Από αυτή την εξέλιξη, αναμένεται να προκύψουν πλεονάσματα της τάξης των €800 εκ τον χρόνο.

(γ) Η κυβέρνηση θα προχωρήσει στην αποπληρωμή του δανεισμού ύψους €12 δισ. ( από σύνολο €13 δις. με ένα ποσοστό της τάξης 0,003% του ΑΕΠ κάθε έτος ή σε €100 -120 εκ.. Για σκοπούς αντίληψης των χαμένων εσόδων για το Ταμείο η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου της Κυπριακής Δημοκρατίας το οποίο οριοθετεί το κόστος δανεισμού της είναι τον Μάιο του 2026 3,49% και ως εκ τούτου τα διαφυγόντα ετήσια έσοδα για το Ταμείο είναι της τάξης των €419 εκ. το χρόνο. Αν η Κυβέρνηση επιστρέφει το ποσό που ζητείται δεν καλύπτει τους τόκους. Τα μαθηματικά δεν βγαίνουν. 

(δ) Εντός ενός χρονικού περιθωρίου 40 χρόνων, δηλαδή από το 2026 μέχρι το 2066, αναμένεται να αποπληρωθεί ο υφιστάμενος δανεισμός των €12 δισ. από το ΤΚΑ και μέχρι τότε αναμένεται να προκύψει ένα απόθεμα της τάξης των €50 – 60 δισ. Όπως έχει σημειωθεί πιο πάνω τα μαθηματικά δεν βγαίνουν.

(ε) Η διαχείριση της επενδυτικής πολιτικής θα ανατεθεί σε ανεξάρτητο Φορέα, ο οποίος θα λειτουργεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα που υπάρχουν.

Το Κράτος σταδιακά αλλά μεθοδικά καταστρέφει το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων ενώ παράλληλα αυξάνει τις εισφορές για να το κρατήσει στον αναπνευστήρα μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Το σύστημα το οποίο έχει σχεδιαστεί να παρέχει πλήρως χρηματοδοτούμενες συντάξεις μέσω ενός επενδυμένου ταμείου έχει καταλήξει να παρέχει διανεμητικές συντάξεις και ωφελήματα (PAYG – Pay As You Go ) τα οποία χρηματοδοτούνται απευθείας από τους φόρους και τις εισφορές των σημερινών εργαζόμενων.

Ενέργεια, στέγαση και κόστος ζωής

Η δημιουργία και λειτουργία της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (GSI), αποτελεί ένα έργο στρατηγικής σημασίας για τις εμπλεκόμενες χώρες αλλά και την Ευρώπη. Είναι ένα έργο που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, τη γεωπολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών αναταράξεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να αξιολογηθεί το κόστος και το όφελος της επένδυσης. Η Κύπρος θα έχει ωφέλεια στο θέμα της ασφάλειας και διασύνδεσης εθνικών συμφερόντων με αυτά της Ε.Ε. και του Ισραήλ. Επίσης, η διασύνδεση ενισχύει τη σταθερότητα και την ασφάλεια του ηλεκτρικού της συστήματος και δημιουργεί προϋποθέσεις για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. 

Το στεγαστικό πρόβλημα είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ευρώπη και την Κύπρο για το οποίο δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Υπάρχει όμως η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ως μια κεντρική κοινωνική προτεραιότητα για την επόμενη δεκαετία. Είναι θέμα αξιοπρέπειας, ανεξαρτησίας και προοπτικής ζωής. Το πρόβλημα στην Κύπρο δημιουργείται από τη σημαντική αύξηση των τιμών τα τελευταία έτη, στη μείωση των εργαζόμενων στο κλάδο, στην πίεση των μισθών των νέων αλλά και τη μειωμένη προσφορά σε σχέση με τη ζήτηση. Η ζήτηση έχει αυξηθεί λόγω της έλευσης αγοραστών από τη Μέση Ανατολή κυρίως το Ισραήλ και τον Λίβανο ενώ η προσφορά έχει μειωθεί λόγω κατασχέσεων από τις τράπεζες, στην ύπαρξη κενών παλαιότερων οικιών λόγω θανάτου των ιδιοκτητών και στη βραχυχρόνια μίσθωση.     

Είναι σημαντικό να υπάρξουν κίνητρα για να αυξηθεί η προσφορά μέσα από την επέκταση της κατασκευής κοινωνικών κατοικιών από το κράτος, την επιδότηση ανέγερσης και ενοικίασης   κατοικιών σε αγροτικές, ορεινές και ακριτικές περιοχές ιδιαίτερα από νέα ζευγάρια   την επιστροφή στην αγορά κενών κατοικιών και βάζοντας κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση σε περιοχές με πολύ μεγάλη πίεση. 

Δυστυχώς η θετική εικόνα της μακροοικονομίας δεν έχει περάσει στους καταναλωτές και νοικοκυριά όπου πέραν του υψηλού κόστους δανεισμού, υπάρχει ψηλό κόστος ενέργειας και καθημερινών καταναλωτικών αγαθών, μεγέθυνση του πληθωρισμού και κατ’ επέκταση των τιμών, όπως επίσης και χαμηλό επίπεδο αμοιβών και ωφελημάτων. Σε αυτό το θέμα η Κυβέρνηση έχει ρόλο και λόγο. Θα πρέπει να βρει τους τρόπους που θα μειώσει το βάρος στις χαμηλότερες οικονομικά τάξεις και θα βελτιώσει τα εισοδήματα. Σταδιακά αλλά σταθερά αυξάνεται το ποσοστό των πολιτών που βλέπουν την οικονομική τους κατάσταση να διολισθαίνει προς το όριο της φτώχειας. Αυτή η διεθνής τάση δεν περιποιεί τιμή στην Πολιτεία και στην Κοινωνία των Πολιτών.  

Αξιολογώντας την οικονομία στη βάση ενός και μόνο δείκτη μπορεί να είναι μια παρακινδυνευμένη υπόθεση εργασίας αλλά οι αγορές έχουν μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να το κάνουν στη βάση της απόδοσης των δεκαετών κρατικών ομολόγων. Με αυτή την αξιολόγηση η οικονομία της Κύπρου είναι πολύ καλύτερη από τις οικονομίες μεγαλύτερων και πιο προηγμένων χωρών. Ακόμη από το 2025 υπάρχει μια σαφής αρνητική αποτίμηση της οικονομίας, μείωση της αξιοπιστίας και αύξηση του κόστους δανεισμού σε όλες τις χώρες του δείγματος.

Οι διαρθρωτικές αδυναμίες που επιμένουν

Αυτή η διολίσθηση αντανακλά τις βασικές διαχρονικές, προκλήσεις της οικονομίας. Η έλλειψη ικανού αριθμού, έμπειρου και εκπαιδευμένου προσωπικού αποτελεί τη σοβαρότερη δομική πρόκληση. Οι ελλείψεις προσωπικού δεν είναι συγκυριακό πρόβλημα αλλά χρόνια στρέβλωση που πλήττει όλους τους κλάδους και θα πρέπει να αντιμετωπισθεί σφαιρικά και ολικά αρχίζοντας από την παιδεία και τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Εκεί και όπου χρειάζεται θα πρέπει να υπάρξει έλευση εργαζόμενων από τρίτες χώρες για να καλυφθούν οι τρέχουσες ανάγκες χωρίς να επηρεάζονται τα συμφέροντα των Κύπριων εργαζόμενων.  

Συναφές μεγάλο πρόβλημα είναι η διαχρονική χαμηλή παραγωγικότητα της κυπριακής οικονομίας Αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνο της Κύπρου αλλά αφορά ευρύτερα την Ε.Ε.. Αυτό που απαιτείται είναι μεγαλύτερες επενδύσεις στην τεχνολογία, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η αυξημένη αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα.  

Στα ενεργειακά θα πρέπει άμεσα να υπάρξει μείωση του κόστους και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, με τρόπο που δεν θα υπονομεύεται η ανταγωνιστικότητα. Μεσοπρόθεσμος στόχος η έλευση κυπριακού φυσικού αερίου, επίσπευση των έργων αποθήκευσης, απλοποίηση αδειοδοτήσεων και προώθηση πραγματικού ανταγωνισμού στην αγορά. Το υψηλό ενεργειακό κόστος πλήττει δυσανάλογα τη βιομηχανία, τις εξαγωγικές επιχειρήσεις και τον τουρισμό.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα πρέπει να είναι προτεραιότητα μέσα από την προώθηση πολιτικών για υιοθέτηση τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματισμών από τους Οργανισμούς, η αναβάθμιση των ψηφιακών δεξιοτήτων, η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας και η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης της δημόσιας διοίκησης. η βελτίωση του κρατικού μηχανισμού και η επιτάχυνση στην απονομή της δικαιοσύνης αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία για την οικονομική ανάπτυξη.

*Εργάτη Γνώσης

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ξένες επενδύσεις: Αυτεπάγγελτος έλεγχος από το ΥΠΟΙΚ έως και 15 μήνες μετά