56.314 φοιτητές, 12 πανεπιστήμια, 48 σχολές, η συνέχεια και οι νέες στεγαστικές πιέσεις που αλλάζουν τον χάρτη της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κύπρο.

Του Αδάμου Αδάμου

Από το μακρινό 1992, όταν λίγο μετά την ίδρυσή του, το Πανεπιστήμιο Κύπρου δεχόταν τους πρώτους φοιτητές του μέχρι και τις μέρες μας, η Ανώτερη Eκπαίδευση κατέγραψε ομολογουμένως άλματα, έχοντας καταστεί πλέον βασικός πυλώνας ανάπτυξης της κοινωνίας, αλλά και της οικονομίας.

Η αναπτυξιακή πορεία της Ανώτερης Εκπαίδευσης στον τόπο άρχισε δειλά στην αυγή του 21ου αιώνα και εντάθηκε μετά την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. και με την ψήφιση της νομοθεσίας για λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Πρώτη σημαντική εξέλιξη όσον αφορά την ανάπτυξη της Ανώτερης Εκπαίδευσης της Κύπρου υπήρξε η ίδρυση του Πανεπιστημίου Κύπρου το 1989, του πρώτου δημόσιου πανεπιστημίου της χώρας. Το οποίο, όπως αναφέρθηκε, δέχτηκε τους πρώτους πτυχιακούς φοιτητές του το 1992.

Έκτοτε τα δημόσια πανεπιστήμια έχουν γίνει τρία και μαζί με τα ιδιωτικά αριθμούν πλέον πέραν των δέκα. Η πανεπιστημιακή κοινότητα επεκτάθηκε το 2006 όταν το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου δεχόταν τους δικούς του πρώτους φοιτητές, ενώ ένα χρόνο αργότερα, το 2007, το ίδιο έπραξε και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Επίσης το 2007 δόθηκε αρχική άδεια λειτουργίας σε τρία Ιδιωτικά Πανεπιστήμια, τα οποία μετεξελίχθηκαν από Ιδιωτικές Σχολές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (ΙΣΤΕ), στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, στο Πανεπιστήμιο Frederick και το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. 

Δώδεκα πανεπιστήμια και διεθνοποίηση

Στη χώρα μας σήμερα λειτουργούν πέραν των τριών δημόσιων πανεπιστημίων, εννέα ιδιωτικά, αλλά και παράρτημα ελληνικού δημοσίου πανεπιστημίου, του Ελληνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Η ιατρική σχολή του παραρτήματος του ΕΚΠΑ στην Κύπρο άρχισε ήδη να λειτουργεί, ενώ το πανεπιστήμιο δέχεται αιτήσεις και για τα Προγράμματα Σπουδών που θα αρχίσουν μετά το καλοκαίρι.

Κόντρα δε στις ανησυχίες για «υπερπληθυσμό» Ανώτερων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, την κάθοδό τους στην Κύπρο, μελετούν κι άλλα ελληνικά πανεπιστήμια μέσω παραρτημάτων, αλλά και ιδρύματα από άλλες χώρες μέσω συνεργασιών με κυπριακά πανεπιστήμια.Τα τελευταία δε συνεχίζουν την ανάπτυξή τους και στο εξωτερικό, με δικά τους παραρτήματα στο εξωτερικό. Από το 2022 το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήµιο Κύπρου λειτουργεί παράρτηµα της Ιατρικής του Σχολής στη Φρανκφούρτη, ενώ πλέον παρουσία στο εξωτερικό, μέσω παραρτήματος στην Αθήνα, έχει και το Πανεπιστήµιο Λευκωσίας. Αίτηση για λειτουργία παραρτήματος στην Ελλάδα κατέθεσε και το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήµιο Κύπρου περί τα τέλη Φεβρουαρίου 

Η ραγδαία ανάπτυξη της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα καταγράφεται ανελλιπώς και στις ετήσιες εκθέσεις του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ). Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΥΠΑΝ, με έτος αναφοράς το 2024, κατά την τελευταία δεκαπενταετία, η Ανώτερη Εκπαίδευση στην Κύπρο έχει αναπτυχθεί με εξαιρετικά γοργούς ρυθμούς και έχει επιτευχθεί σε σημαντικό βαθμό ο στόχος του ΥΠΑΝ να καταστεί η Κύπρος Περιφερειακό και Διεθνές Κέντρο Ανώτερης Εκπαίδευσης. Σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, «είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι από την ίδρυση του πρώτου Ιδρύματος Ανώτερης Εκπαίδευσης, του Πανεπιστημίου Κύπρου, το 1989, ο αριθμός Δημοσίων και Ιδιωτικών Πανεπιστημίων που λειτουργούν στην Κυπριακή Δημοκρατία ανήλθε, εντός του 2024, στα δώδεκα».

Πρόκειται για τρία δημόσια πανεπιστήμια, το Πανεπιστήµιο Κύπρου, το Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου και το Ανοικτό Πανεπιστήµιο Κύπρου και εννέα ιδιωτικά:  Το Πανεπιστήµιο Frederick, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήµιο Κύπρου, το Πανεπιστήµιο Λευκωσίας, το Πανεπιστήµιο Νέαπολις Πάφος, το  University of Central Lancashire – Cyprus (UCLan), το Philips University, το American University of Cyprus (AUCY), το Πανεπιστήμιο Λεμεσού/University of Limassol και το American University of Beirut – Mediterraneo (AUB Mediterraneo) στην Πάφο. Στα πιο πάνω προστίθεται πλέον και το παράρτημα του ΕΚΠΑ στην Κύπρο, οι σχολές του οποίου λειτουργούν στην εντός των τειχών Λευκωσία.
Όπως αναφέρει το ΥΠΑΝ στην τελευταία του ετήσια έκθεση κατά το ίδιο έτος, το 2024, στην Κυπριακή Δημοκρατία λειτουργούσαν, επίσης, 48 συνολικά Σχολές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Δημόσιες και Ιδιωτικές). Στην ίδια έκθεση καταγράφεται επίσης πως η διεθνοποίηση της Ανώτερης Εκπαίδευσης της Κύπρου παραμένει βασική και διαχρονική προτεραιότητα της Διεύθυνσης Ανώτερης Εκπαίδευσης (ΔΑΕ).

Η χαρτογράφηση σε αριθμούς

Σύμφωνα µε την τελευταία Χαρτογράφηση του Εκπαιδευτικού Πεδίου Ανώτερης Εκπαίδευσης της Κύπρου, από την ΔΑΕ, ο συνολικός αριθµός των φοιτητών/φοιτητριών που φοιτούσε σε Ιδρύµατα Ανώτερης Εκπαίδευσης της Κύπρου κατά το ακαδημαϊκό έτος 2022 - 2023 ανερχόταν στους 56.314, εκ των οποίων 47.213 (83,8%) φοιτούσαν σε Πανεπιστήμια και 9.101 (16,2%) σε Σχολές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Συγκρίνοντας τους αριθμούς των φοιτητών/τριών με το προηγούμενο ακαδημαϊκό έτος (2021-2022) παρουσιάζεται αύξηση που αντιστοιχεί σε 7% στον συνολικό αριθμό των φοιτητών/φοιτητριών. 

Ποιοι φοιτούν και πού

Όσον αφορά στα δημογραφικά χαρακτηριστικά των φοιτητών/φοιτητριών που φοιτούσαν στα Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης (ΙΑΕ), 42,2% ήταν άνδρες και 57,8% ήταν γυναίκες. Οι ηλικίες του φοιτητικού πληθυσμού κατά την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους όπως αυτές δηλώθηκαν από τα ΙΑΕ, κυμαίνονταν από 17 μέχρι 86 έτη με μέσο όρο ηλικίας τα 28,68 έτη (τυπική απόκλιση 8,79).

Οι χώρες από τις οποίες προέρχονταν οι φοιτητές/φοιτήτριες ταξινομήθηκαν βάσει των εξής τριών κατηγοριών: Κύπρος, Χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) και Τρίτες χώρες. Με βάση τα δεδομένα που συλλέχθηκαν για το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023, 44% προέρχονταν από την Κύπρο, 41% από χώρες της Ε.Ε. και 15% από Τρίτες χώρες. Σε σχέση με τις μεταβλητές που σχετίζονται με τη φοίτηση διαφάνηκε ότι, η πλειονότητα των φοιτητών/φοιτητριών, τόσο των Πανεπιστημίων (70,1%), όσο και των Σχολών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (91,5%) φοιτούσε σε Ιδιωτικά Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης. 

Ιδιωτικά Ιδρύματα και επίπεδα σπουδών

Αναφορικά με το επίπεδο σπουδών στο οποίο φοιτούσαν οι εν λόγω φοιτητές/τριες, έχει καταγραφεί ότι η πλειονότητα (47,9%) φοιτούσε σε Προγράμματα Σπουδών επιπέδου 6 (πτυχίο) και ένα σημαντικό ποσοστό (43,8%) φοιτούσε σε Προγράμματα Σπουδών επιπέδου 7 (Μάστερ) στο Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων.

Έρχεται μελέτη και σχέδιο για στέγαση φοιτητών

Η μεγάλη σε ένταση ανάπτυξη της Ανώτερης Εκπαίδευσης στον τόπο τα τελευταία χρόνια, αναμφίβολα έχει θετικό πρόσημο στην οικονομία και την κοινωνία, πλην όμως εγείρει και ανησυχίες. Για παράδειγμα η αύξηση των ξένων φοιτητών, αλλά και η επιλογή της φοίτησης στη χώρα για τους κατοίκους Κύπρου που δεν υπήρχε τις προηγούμενες δεκαετίες ασκεί πιέσεις και στη στεγαστική κρίση. Την ίδια ώρα εντείνονται οι ανησυχίες όσον αφορά την παρεχόμενη ποιότητα των προσφερόμενων ακαδημαϊκών προγραμμάτων.

Οι προκλήσεις που αναπόφευκτα αναφύονται, φαίνεται πάντως να προβληματίζουν και την πολιτεία και ήδη αναλαμβάνονται δράσεις για αντιμετώπισή τους. Το ΥΠΑΝ, σύμφωνα και με τα όσα δηλώνει στο Economy Today η Τέρψα Κωνσταντινίδου, διευθύντρια Ανώτερης Εκπαίδευσης του ΥΠΑΝ προχωρά σε μελέτη προκειμένου να διατηρηθεί η υψηλού ακαδημαϊκού επιπέδου από τα Ανώτερα Ιδρύματα του τόπου, ενώ προς την ίδια κατεύθυνση δεσμεύτηκε καθηκόντως και το νέο Συμβούλιο του Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης (ΔΙΠΑΕ).
Για αποκλιμάκωση των πιέσεων που ασκεί η ανάπτυξη της Ανώτερης Εκπαίδευσης στο στεγαστικό, η Κυβέρνηση στα μέσα Φεβρουαρίου φέτος προχώρησε σε νέους σχεδιασμούς.

Το νέο μοντέλο φοιτητικής στέγασης

Συγκεκριμένα, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε σχέδιο ανέγερσης μονάδων διαμονής φοιτητών, εντάσσοντάς το κάτω από τον πυλώνα της αύξησης της προσφοράς μονάδων στέγασης. Σύμφωνα με την πρώτη παρουσίαση της απόφασης του ΥΣ από τον Υπουργό Εσωτερικών, Κωνσταντίνο Ιωάννου, πρόκειται για σχέδιο που αφορά στην ανέγερση ενός νέου τύπου μονάδων διαμονής φοιτητών, προσαρμοσμένο στα σύγχρονα δεδομένα, το οποίο διαφέρει από τον παραδοσιακό τύπο φοιτητικών εστιών.

«Η ανάγκη σχεδιασμού του συγκεκριμένου μέτρου προέκυψε λόγω της λειτουργίας νέων και της επέκτασης υφιστάμενων ακαδημαϊκών ιδρυμάτων σε όλες τις πόλεις, που οδήγησαν σε αύξηση της ζήτησης για στεγαστικές μονάδες και κατ’ επέκταση, σε άνοδο των τιμών ενοικίων και υπερσυγκέντρωση φοιτητών σε συγκεκριμένες περιοχές. 

Οι μονάδες διαμονής φοιτητών θα μπορούν να αποτελούνται από δέκα δωμάτια το μέγιστο ανά μονάδα, αποκλειστικά για τη στέγαση φοιτητών, με μειωμένες απαιτήσεις ως προς τα συνολικά εμβαδά των υποστηρικτικών και κοινόχρηστων χώρων. Ενδεικτικά, με τις νέες προδιαγραφές θα είναι εφικτό να κατασκευαστεί μονάδα διαμονής φοιτητών πέντε δωματίων σε 77 τετραγωνικά μέτρα ωφέλιμου εμβαδού», ανέφερε ο Υπουργός αναφέροντας πως βάσει του σχεδίου διαγράφεται παράλληλα η υποχρέωση παροχής κοινόχρηστων υποδομών, όπως χώροι υποδοχής και αποθηκευτικοί χώροι, ενώ προβλέπεται μεγαλύτερη ελαστικότητα στις πρόνοιες για χώρους στάθμευσης. Όπως ανέφερε δημοσίως ο κ. Ιωάννου  θα απαιτείται πλέον ένας χώρος στάθμευσης για κάθε πέντε φοιτητικά δωμάτια, δεδομένης της εγγύτητας των μονάδων στα πανεπιστημιακά ιδρύματα. «Η ανέγερση Μονάδων Διαμονής Φοιτητών επιτρέπεται σε αυτόνομες αναπτύξεις και σε συνδυασμό με άλλες χρήσεις, όπως οικιστικές, εμπορικές και γραφειακές και είναι δυνατή τόσο σε νέες αναπτύξεις, όσο και σε υφιστάμενες οικοδομές νοουμένου ότι αδειοδοτούνται για αλλαγή χρήσης και σε ήδη εγκεκριμένες αναπτύξεις που προχωρούν σε προσθηκομετατροπές.

Οι εν λόγω αναπτύξεις θα πρέπει να βρίσκονται εντός ενός χιλιομέτρου από εγγεγραμμένη σχολή Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης για λόγους προαγωγής της βιώσιμης κινητικότητας», ανέφερε κατά την παρουσίαση του σχεδίου. Όπως ισχύει και για άλλα στεγαστικά σχέδια η επιτυχία και του συγκεκριμένου θα εξαρτηθεί και από την ανταπόκριση που θα υπάρξει από πλευράς του Ιδιωτικού τομέα.

Διαβάστε επίσης: Βαφεάδης: «Η οικοδομική βιομηχανία δεν είναι έτοιμη για έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων»