Ύφεση, πληθωρισμός 77%, αποκλεισμός λιμανιών και εκατομμύρια πολίτες στα όρια της φτώχειας - Πώς η Τεχεράνη συνεχίζει να αντέχει τη μεγαλύτερη οικονομική πίεση των τελευταίων δεκαετιών

Η ιρανική οικονομία βρισκόταν υπό πίεση πριν ακόμη οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αποφασίσουν να κηρύξουν τον πόλεμο στην Ισλαμική Δημοκρατία. Ήταν αντιμετώπη με ύφεση, καλπάζοντα πληθωρισμό και μία νομισματική κρίση. Θα περίμενε λοιπόν εν μέσω πολέμου, αλλά και ναυτικού αποκλεισμού να έχει λυγίσει εντελώς.

Παρόλα αυτά, όπως επισημαίνει το Bloomberg, δεν έχει φτάσει ακόμη σε σημείο κατάρρευσης, όπως περίμενε ο Ντόναλντ Τραμπ. Το ειδησεογραφικό δίκτυο εξηγεί ποιες είναι οι συνθήκες και πώς η ιρανική οικονομία μένει ζωντανή.

Η κρίση ξεκίνησε πριν από τον πόλεμο

Η καθημερινότητα των Ιρανών είχε γίνει ολοένα δυσκολότερη πολύ πριν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Οι τιμές βασικών αγαθών είχαν εκτοξευθεί, καθιστώντας ολοένα πιο δύσκολη την αγορά κρέατος, αυγών, ρυζιού και άλλων ειδών πρώτης ανάγκης. Πολλά νοικοκυριά αναγκάστηκαν να αλλάξουν διατροφικές συνήθειες, αντικαθιστώντας το κρέας με φθηνότερα προϊόντα.

Βασική αιτία ήταν η δραματική μείωση των εξαγωγικών εσόδων και των εισροών ξένου συναλλάγματος μετά την επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων κατά την πρώτη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Η έλλειψη δολαρίων οδήγησε σε κατάρρευση του ριάλ και σε μεγάλη αύξηση του κόστους των εισαγωγών.

Η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 1,5% το 2025, ενώ η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με μαζικές κοινωνικές αντιδράσεις, όταν η νέα βουτιά του εθνικού νομίσματος πυροδότησε κύμα διαδηλώσεων.

Πόσο επιβάρυνε την κατάσταση ο πόλεμος

Οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες, νοσοκομεία, σχολεία, ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων και χαλυβουργίες.

Σύμφωνα με την Τεχεράνη, μόνο οι πρώτες έξι εβδομάδες των επιχειρήσεων προκάλεσαν οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 270 δισ. δολαρίων — ποσό που προσεγγίζει το σύνολο του φετινού ΑΕΠ της χώρας.

Χιλιάδες επιχειρήσεις έκλεισαν, πολλές μόνιμα, ενώ η οικονομική δραστηριότητα ουσιαστικά πάγωσε για εβδομάδες. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το 2026 η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά ακόμη 6,1%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη ύφεση εδώ και δεκαετίες.

Παράλληλα, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 77%, ενώ το ριάλ υποχώρησε σε νέα ιστορικά χαμηλά. Η έλλειψη ρευστότητας έχει οδηγήσει ολοένα περισσότερα νοικοκυριά σε αγορές με δόσεις ακόμη και για βασικές υπηρεσίες ή προϊόντα καθημερινής χρήσης.

Ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας χάθηκαν

Το ανθρώπινο κόστος της οικονομικής κρίσης γίνεται ολοένα πιο ορατό. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης εκτιμούν ότι τουλάχιστον ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας έχουν χαθεί από την έναρξη του πολέμου.

Οι αιτήσεις για επίδομα ανεργίας αυξάνονται διαρκώς, ενώ το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι ακόμη 4,1 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να περάσουν κάτω από το διεθνές όριο φτώχειας.

Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους είκοσι Ιρανούς κινδυνεύει να βρεθεί σε συνθήκες ακραίας οικονομικής δυσχέρειας εξαιτίας της σύγκρουσης.

Το πλήγμα του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ

Η μεγαλύτερη οικονομική απειλή για το Ιράν προέρχεται ίσως από τη θάλασσα. Από τα μέσα Απριλίου, το αμερικανικό ναυτικό εφαρμόζει αποκλεισμό των πλοίων που κατευθύνονται προς ή αναχωρούν από ιρανικά λιμάνια στον Περσικό Κόλπο, ασκώντας πίεση στην Τεχεράνη να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.

Η εξέλιξη αυτή έχει περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και χάλυβα, στερώντας από τη χώρα πολύτιμα έσοδα σε συνάλλαγμα.

Η παραγωγή αργού πετρελαίου υποχώρησε τον Μάιο στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε ετών, ενώ οι διαθέσιμες συναλλαγματικές εφεδρείες επαρκούν μόλις για λίγους μήνες εισαγωγών.

Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί στις εισαγωγές έχουν δημιουργήσει ελλείψεις σε πρώτες ύλες και βασικά αγαθά, επηρεάζοντας από τη βιομηχανία τροφίμων έως τη μεταποίηση.

Το διαδίκτυο έγινε ακόμη ένα θύμα

Στα προβλήματα προστέθηκε και το εκτεταμένο μπλακ άουτ στο διαδίκτυο που επέβαλε η κυβέρνηση.  Για περίπου τρεις μήνες, η πλειονότητα των πολιτών είχε πρόσβαση μόνο σε κρατικά ελεγχόμενες πλατφόρμες και εσωτερικές υπηρεσίες. Επιχειρηματικοί φορείς εκτιμούν ότι οι περιορισμοί κόστιζαν στην οικονομία από 30 έως 40 εκατ. δολάρια ημερησίως.

Παρότι η πρόσβαση αποκαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό στα τέλη Μαΐου, πολλοί περιορισμοί εξακολουθούν να ισχύουν.

Γιατί δεν έχει καταρρεύσει η οικονομία

Το ερώτημα που απασχολεί αναλυτές και αγορές είναι γιατί η οικονομία εξακολουθεί να λειτουργεί. Η απάντηση βρίσκεται στην ιδιότυπη «οικονομία αντοχής» που έχει οικοδομήσει το Ιράν εδώ και δεκαετίες. Η χώρα έχει μάθει να λειτουργεί υπό κυρώσεις, εμπορικούς αποκλεισμούς και διεθνή απομόνωση. Αυτό είναι κάτι που ξεκάθαρα δεν το είχε υπολογίσει επαρκώς ο Τραμπ.

Έχει αναπτύξει πολύπλοκα δίκτυα εταιρειών-βιτρίνα για τη διεκπεραίωση συναλλαγών, χρησιμοποιεί σκιώδεις στόλους δεξαμενόπλοιων για εξαγωγές πετρελαίου και έχει αποκτήσει σημαντική εμπειρία στην παράκαμψη δυτικών περιορισμών.

Επιπλέον, πριν από τον πόλεμο πρόλαβε να αυξήσει σημαντικά τις εξαγωγές πετρελαίου και να επωφεληθεί από την άνοδο των διεθνών τιμών, δημιουργώντας ένα οικονομικό «μαξιλάρι» που συνεχίζει να προσφέρει ανάσες.

Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές πολλών βασικών προϊόντων, δίνοντας προτεραιότητα στην εγχώρια αγορά, ενώ στρέφεται όλο και περισσότερο σε εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές μέσω Πακιστάν, Αφγανιστάν, Ρωσίας και Κίνας.

Η επόμενη μέρα θα είναι ακόμη πιο δύσκολη

Ακόμη και αν επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία, η ανοικοδόμηση θα απαιτήσει χρόνια και τεράστιους πόρους.

Η Τεχεράνη ζητεί αποζημιώσεις για τις καταστροφές του πολέμου και παράλληλα επιδιώκει άρση των κυρώσεων ώστε να μπορέσει να επανενταχθεί πιο ομαλά στη διεθνή οικονομία. Ωστόσο, τίποτα δεν εγγυάται ότι αυτά τα αιτήματα θα γίνουν αποδεκτά.

Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά τελικά την κοινωνική αντοχή. Η οικονομική πίεση αυξάνει τον κίνδυνο νέων διαδηλώσεων, όμως προς το παρόν το καθεστώς φαίνεται να διατηρεί τον έλεγχο. Η κλίμακα των βομβαρδισμών έχει ενισχύσει τα αντιδυτικά αισθήματα στο εσωτερικό της χώρας, περιορίζοντας προσωρινά την πίεση προς την κυβέρνηση.

Το Ιράν βρίσκεται σήμερα σε μια λεπτή ισορροπία: αρκετά ισχυρό ώστε να αποφύγει την κατάρρευση, αλλά αρκετά πληγωμένο ώστε να γνωρίζει ότι κάθε επιπλέον μήνας πολέμου θα κάνει την ανάκαμψη δυσκολότερη και ακριβότερη.

Πηγή: naftemporiki.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τα δισεκατομμύρια του Μουντιάλ φέρνουν τη FIFA στο εδώλιο της κριτικής