Οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να αποταμιεύουν αντί να καταναλώνουν, παρά την αύξηση των εισοδημάτων, περιορίζοντας την ανάπτυξη της οικονομίας και διευρύνοντας την απόσταση από τις Ηνωμένες Πολιτείες

Η νέα έξαρση του πληθωρισμού και οι ανατιμήσεις που ακολούθησαν την κρίση στη Μέση Ανατολή συνεχίζουν να επιβαρύνουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Ευρώπη, όμως, η επίδραση της ακρίβειας δεν περιορίζεται μόνο στην αγοραστική δύναμη. Αγγίζει βαθύτερα αντανακλαστικά που έχουν διαμορφωθεί μέσα από δεκαετίες ιστορικών εμπειριών, με αποτέλεσμα οι Ευρωπαίοι να προτιμούν την αποταμίευση από την κατανάλωση ακόμη και όταν διαθέτουν τα απαραίτητα χρήματα. Αυτή η στάση, σύμφωνα με οικονομολόγους, αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η ευρωπαϊκή οικονομία αναπτύσσεται με βραδύτερους ρυθμούς σε σχέση με εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η ψυχολογία της αποταμίευσης κυριαρχεί στην Ευρώπη

«Κοιτούσα μερικά παπούτσια Jordan, αλλά μετά σκέφτηκα ότι ίσως είναι πάρα πολλά τα χρήματα και θα έπρεπε να τα φυλάξω», δηλώνει στη Wall Street Journal ο 24χρονος μηχανικός από την Τσεχία, Ματέι Ματσάκ, ο οποίος στο παρελθόν συνήθιζε να συλλέγει αθλητικά παπούτσια.

Το αξιοσημείωτο είναι ότι δεν αντιμετωπίζει οικονομική δυσχέρεια. Αντίθετα, έχει αρχίσει να αποφεύγει ακόμη και μικρές αγορές, επιλέγοντας να αποταμιεύει περισσότερο από το μισό του εισοδήματός του. «Συνειδητοποίησα ότι αγοράζω λιγότερα πράγματα από ό,τι όταν είχα λιγότερα χρήματα», παραδέχεται.

Η στάση του δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Τα στοιχεία συναλλαγών που επεξεργάστηκε η Visa δείχνουν ότι, τρία χρόνια μετά την κορύφωση του πληθωρισμού, οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να περιορίζουν τις αγορές τους στα απολύτως απαραίτητα και να αυξάνουν τις αποταμιεύσεις τους. Η νέα άνοδος του πληθωρισμού, που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν, απειλεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την καταναλωτική εμπιστοσύνη.

Η ιστορία διαμορφώνει τις καταναλωτικές συνήθειες

Σε αντίθεση με τους Αμερικανούς, οι οποίοι δεν διστάζουν να αξιοποιήσουν τις πιστωτικές τους κάρτες ακόμη και μέχρι το πιστωτικό τους όριο, οι Ευρωπαίοι παραμένουν πιστοί στις αρχές της οικονομικής εγκράτειας που κληρονόμησαν από τις προηγούμενες γενιές.

Οι γονείς και οι παππούδες τους έζησαν τις οικονομικές καταστροφές που προκάλεσαν οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, διαμορφώνοντας μια κουλτούρα όπου η αποταμίευση θεωρείται αρετή και ο δανεισμός αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Η νοοτροπία αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο στα γερμανικά όσο και στα ολλανδικά η ίδια λέξη χρησιμοποιείται για να αποδώσει τόσο το «χρέος» όσο και την «ενοχή».

Η πολιτισμική αυτή διαφορά εξηγεί και γιατί πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που παράγουν μερικά από τα πιο περιζήτητα προϊόντα παγκοσμίως — από πολυτελείς τσάντες και ακριβά ρολόγια έως επώνυμα είδη ένδυσης — στηρίζουν μεγάλο μέρος της ανάπτυξής τους στους Αμερικανούς και τους Ασιάτες καταναλωτές και όχι στην εγχώρια αγορά.

Η κατανάλωση στην Ευρώπη υστερεί σημαντικά έναντι των ΗΠΑ

Τα στοιχεία αποτυπώνουν με σαφήνεια τη διαφορά.

Από το 2019 έως σήμερα, η κατανάλωση των νοικοκυριών αυξήθηκε μόλις κατά 5,5% στην Ευρωζώνη και κατά 2% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Την ίδια περίοδο, στις Ηνωμένες Πολιτείες η αύξηση έφθασε το 18%.

«Αυτό εξηγεί ένα αρκετά μεγάλο μέρος της διαφοράς στην ανάπτυξη μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης τα τελευταία δύο χρόνια», επισημαίνει στη Wall Street Journal η επικεφαλής οικονομολόγος της ING, Μαρίκε Μπλομ.

Το παράδοξο, όπως εξηγεί, είναι ότι το πρόβλημα δεν σχετίζεται με την έλλειψη εισοδήματος. Αντιθέτως, τα πραγματικά διαθέσιμα εισοδήματα στην Ευρωζώνη, προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, βρίσκονται σήμερα περίπου 8% υψηλότερα από ό,τι πριν από την πανδημία.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, εάν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά επέστρεφαν στα επίπεδα αποταμίευσης που διατηρούσαν πριν από την πανδημία, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Ευρωζώνης θα ήταν κατά 1,3% υψηλότερο.

«Η Ευρώπη θα έκανε πραγματικά μια χάρη στον εαυτό της αν ενίσχυε την εγχώρια ζήτηση. Αυτό αποτελεί τεράστια τροχοπέδη για μια οικονομία», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα περιθώρια παρέμβασης

Θεωρητικά, μέτρα όπως οι φορολογικές ελαφρύνσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την κατανάλωση και να κινητοποιήσουν τα νοικοκυριά.

Ωστόσο, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαθέτουν πλέον περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, καθώς καλούνται να διαχειριστούν υψηλό δημόσιο χρέος, αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το συνεχώς αυξανόμενο κόστος που συνεπάγεται η γήρανση του πληθυσμού.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης αποταμίευσαν περίπου το 15% του διαθέσιμου εισοδήματός τους την περασμένη χρονιά, όταν πριν από την πανδημία το αντίστοιχο ποσοστό κυμαινόταν γύρω στο 12,5%.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο δείκτης αποταμίευσης έχει σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο πριν από την πανδημία, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες κινείται πλέον αισθητά χαμηλότερα από τα προ πανδημίας επίπεδα.

Η αβεβαιότητα ενισχύει ακόμη περισσότερο την αποταμίευση

Σε εύπορη περιοχή του Λονδίνου, η Σέλι Περέρα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλλαγής συμπεριφοράς των Ευρωπαίων καταναλωτών. Στο παρελθόν ξόδευε χωρίς ιδιαίτερη σκέψη για θεατρικές παραστάσεις, ακριβά εστιατόρια και μακρινά ταξίδια, ακόμη και στην Κένυα. Μετά την πληθωριστική κρίση του 2022, όμως, περιόρισε αισθητά τις δαπάνες της.

Σήμερα επιλέγει οικονομικότερα σούπερ μάρκετ και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, όχι επειδή δεν μπορεί να αντεπεξέλθει οικονομικά, αλλά επειδή προτιμά να αποταμιεύει.

«Είχαμε έναν αρκετά ωραίο τρόπο ζωής και τώρα έχουμε κάνει τόσες πολλές περικοπές. Έχουμε την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουμε, αλλά τώρα απλώς αρνούμαστε να το κάνουμε», δηλώνει.

Την ίδια στιγμή, πολλοί Ευρωπαίοι — ιδιαίτερα οι νεότεροι — ανησυχούν ότι οι κρατικές συντάξεις δεν θα επαρκούν για τη διαβίωσή τους στο μέλλον και επιλέγουν να δημιουργούν μεγαλύτερο οικονομικό «μαξιλάρι».

Παράλληλα, μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεων παραμένει εκτός επενδύσεων. Περίπου το ένα τρίτο των χρημάτων των ευρωπαϊκών νοικοκυριών διατηρείται σε μετρητά ή σε τραπεζικές καταθέσεις, των οποίων οι αποδόσεις συχνά δεν καλύπτουν ούτε τον πληθωρισμό.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι, εάν μέρος αυτών των τρισεκατομμυρίων ευρώ κατευθυνόταν σε πιο παραγωγικές επενδύσεις, θα ενισχυόταν όχι μόνο η απόδοση των αποταμιεύσεων, αλλά και η αναπτυξιακή δυναμική της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Πηγή: newmoney.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι πατατοπαραγωγοί εκπέμπουν SOS για τον πρωτογενή τομέα