Οι επιθέσεις σε λιμάνια και εμπορικά πλοία διαταράσσουν τις εξαγωγές Ρωσίας και Ουκρανίας, ενώ οι ακραίες θερμοκρασίες περιορίζουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών – Πώς η νέα άνοδος του σιταριού μπορεί να περάσει στο κόστος των τροφίμων

Του Βρασίδα Νεοφύτου

Οι παγκόσμιες τιμές σιτηρών ανεβαίνουν ξανά σε υψηλά διετίας λόγω των σοβαρών επιθέσεων σε εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα που διαταράσσουν τις εξαγωγές από Ρωσία και Ουκρανία, των ακραίων καυσώνων που μειώνουν την παραγωγή σε βασικές περιοχές της Ευρώπης και του αυξημένου κόστους καλλιέργειας.

Οι πρόσφατες εξελίξεις καταδεικνύουν πόσο δραστικά μπορούν οι γεωπολιτικές αναταράξεις να μεταβάλουν τις ισορροπίες στις αγορές αγροτικών προϊόντων, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με δυσμενείς θεμελιώδεις παράγοντες, όπως η μετατροπή των αλυσίδων εφοδιασμού σιτηρών σε πεδίο αντιπαράθεσης στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.

Δυστυχώς, για ακόμη μια φορά στα τελευταία τέσερα χρόνια, η άνοδος στις τιμές βασικών αγροτικών εμπορευμάτων, θα ενισχύσουν τις ανησυχίες για νέες αυξήσεις στο κόστος βασικών ειδών διατροφής, από το ψωμί και τα φυτικά έλαια έως το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Γεωπολιτική και εμπορεύματα

Για χρόνια, οι καταναλωτές και οι κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν τη γεωπολιτική ως θόρυβο στο παρασκήνιο. Αυτό δεν λειτουργεί πλέον. Τώρα διαμορφώνει τον πληθωρισμό, την αγοραστική δύναμη των πολιτών, τη δημοσιονομική πολιτική της κάθε κυβέρνησης και μπορεί να προκαλεί την κοινωνική αστάθεια.

Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού δεν βελτιστοποιούνται πλέον αποκλειστικά με βάση το κόστος. Οι επανειλημμένες διαταραχές έχουν αποκαλύψει τους κινδύνους των συγκεντρωμένων κόμβων παραγωγής, των οδών αποστολής και των κρίσιμων εισροών.

Από τον πόλεμο στην Ουκρανία το 2022 μέχρι τις συρράξεις στη Μέση Ανατολή σήμερα, οι τιμές βασικών εμπορευμάτων (commodities) όπως το πετρέλαιο, φυσικό αέριο, βιομηχανικά μέταλλα και σιτηρά ανέβηκαν πολύ εξαιτίας συνδυασμού παραγόντων που επηρεάζουν την παγκόσμια αγορά, αναθερμαίνοντας τον παγκόσμιο πληθωρισμό.

Οι 4 βασικές αιτίες που ανεβάζουν τις τιμές των εμπορευμάτων:

1. Προβλήματα στην προσφορά: Καθυστερήσεις και εμπόδια στις μεταφορές αυξάνουν το κόστος ναύλων και ασφάλισης.
2. Γεωπολιτική αβεβαιότητα: Πόλεμοι και κρίσεις σε καίριες περιοχές διαταράσσουν την παραγωγή και διακίνηση των εμπορευμάτων.
3. Πληθωριστικές πιέσεις: Οι επενδυτές στρέφονται σε βασικά υλικά αγαθά για να σώσουν τα χρήματά τους από τον καλπάζοντα πληθωρισμό (inflation hedge).
4. Κόστος ενέργειας: Οι διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου και του αερίου ακριβαίνουν την κατασκευή και μεταφορά εμπορευμάτων.

Άλμα στις τιμές σιτηρών

Δυστυχώς αυτός ο κύκλος γεωπολιτικής αστάθειας σε Ουκρανία και Περσικό Κόλπο επαναλαμβάνεται και στους πρώτους 8 μήνες του 2026, με κύριο θύμα τις τιμές σιταριού και δημητριακών, ανεβάζοντας τον πληθωρισμό τροφίμων στην αγορά.

Η νέα κλιμάκωση έχει ήδη οδηγήσει τις διεθνείς τιμές του σιταριού στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο ετών, ενώ ανοδικά κινούνται και οι τιμές του καλαμποκιού και του ηλιελαίου.

Οι τιμές του σιταριού (wheat) στις χρηματαγορές σημείωσαν αξιοσημείωτη άνοδο της τάξης των 30% κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο λόγω γεωπολιτικών εντάσεων στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ συνολικά κατέγραψαν 45% ράλι από τις αρχές του 2026.

Επιπρόσθετα, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες και ξηρασία σε αρκετές χώρες της Ευρώπης αύξησαν τις ανησυχίες για ελλείψεις στην προσφορά.

Μέσα σε όλα αυτά, ήρθε και η απότομη αύξηση στις τιμές ρυζιού κατά 40% στη φετινή χρονιά, ανεβάζοντας το ρίσκο για ακόμη μια επισιτιστική κρίση στις υπανάπτυκτες περιοχές της Αφρικής και Ασίας μέσα σε λίγα χρόνια.

Διαταραχές εφοδιασμού στη Μαύρη Θάλασσα

Οι νέες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα ενισχύουν τους φόβους για περιορισμό των προμηθειών σιτηρών από μία από τις σημαντικότερες σιτοπαραγωγικές περιοχές του κόσμου.

Οι αγορές σιτηρών δέχονται ισχυρή πίεση από την κλιμάκωση των επιθέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στις εξαγωγικές διαδρομές της Μαύρης Θάλασσας, γεγονός που διαταράσσει τις εμπορευματικές ροές σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκομιδή.

Οι δύο χώρες αντιπροσωπεύουν από κοινού περισσότερο από το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού και περίπου το 10% των εξαγωγών καλαμποκιού.

Η Ρωσία προχώρησε σε δεκάδες πυραυλικές επιθέσεις σε φορτηγά πλοία σε λιμάνια της Ουκρανίας και σε υποδομές αποθηκών σιτηρών τις τελευταίες εβδομάδες, εντείνοντας τις ανησυχίες για την προσφορά.

Αυτές οι εξελίξεις έχουν οδηγήσει πολλούς πλοιοκτήτες να σταματήσουν τον ελλιμενισμό στο μεγάλο λιμάνι της Οδησσού, απειλώντας περίπου το 50% της ικανότητας εξαγωγής σιταριού της Ουκρανίας.

Για αντίποινα, η Ουκρανία προχώρησε και αυτή σε δεκάδες πυραυλικές επιθέσεις στην περιοχή της λιμνοθάλασσας του Αζόφ και στο Στενό του Κερτς. Αυτές οι περιοχές αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% των εξαγωγών σιταριού στη Μαύρη Θάλασσα,  – αναγκάζοντας πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να διακόψουν προσωρινά τις δραστηριότητές τους.

Η αβεβαιότητα γύρω από τις εμπορικές ροές αυξήθηκε μετά την απόφαση της Τουρκίας να αναστείλει προσωρινά στις αρχές Αυγούστου, τις διελεύσεις των πλοίων της προς τη Μαύρη Θάλασσα, εν μέσω αυξημένων κινδύνων ασφαλείας που συνδέονται με τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.

Η Ουκρανία προειδοποιεί για μεγάλη πτώση των εξαγωγών

Οι εξελίξεις στο μέτωπο της Μαύρης Θάλασσας ανάγκασαν την Ουκρανία να ανακοινώσει ότι οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων της χώρας κατά την εμπορική περίοδο 2026-2027 ενδέχεται να μειωθούν περισσότερο από 50% σε σχέση με προηγούμενες εκτιμήσεις, εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις διεθνείς αγορές τροφίμων, καθώς η Ουκρανία συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους εξαγωγείς αγροτικών προϊόντων παγκοσμίως. Σύμφωνα με την ουκρανική κυβέρνηση, η αγροτική παραγωγή της χώρας συμβάλλει στην τροφοδοσία περίπου 400 εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Καύσωνες και κακές καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη

Επιπλέον με τις διαταραχές στον εφοδιασμό στη Μαύρη Θάλασσα, οι κακές περιβαλλοντικές συνθήκες όπως ο καύσωνας, η ξηρασία, οι φωτιές και η χαμηλή στάθμη των πλωτών ποταμών στην Ευρώπη και Βόρειο Αμερική συνεχίζουν να επηρεάζουν αρνητικά τις προοπτικές παραγωγής και μεταφοράς σιτηρών.

Η Ευρώπη, (κυρίως σιτηροπαραγωγικές χώρες της Γαλλίας και Γερμανίας) οδεύει προς μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις παραγωγής σιτηρών που έχουν καταγραφεί, καθώς ακραίοι καύσωνες πλήττουν τις καλλιέργειές τους, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη ετήσια πτώση των τελευταίων δύο και πλέον δεκαετιών.

Κύματα καύσωνα που υπερέβησαν τους 38°C επηρεάσαν τις περιοχές καλλιέργειας μαλακού σιταριού στην Ευρώπη, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες ασκούν έντονες πιέσεις στις ανοιξιάτικες καλλιέργειες, οδηγώντας σε προβλεπόμενη μείωση μέχρι και 10% της απόδοσης των καλλιεργειών σε Γερμανία και Γαλλία για το 2026-2027.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η παρατεταμένη ζέστη προβλέπει ότι η παραγωγή σιταριού θα φτάσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1984, ενώ στις ΗΠΑ και τον Καναδά, η έλλειψη υγρασίας του εδάφους συνεχίζει να επηρεάζει την ποιότητα της καλλιέργειας του εαρινού σιταριού.

Η παραγωγή σιταριού στις ΗΠΑ για το καλλιεργητικό έτος 2026-2027 εκτιμάται σε μόλις 41,8 εκατομμύρια τόνους - το χαμηλότερο επίπεδο από το 1970 - μειώνοντας τα παγκόσμια τελικά αποθέματα σε 272,8 εκατομμύρια τόνους.

Επιπλέον, η ξηρασία σε σημαντικές περιοχές παραγωγής των ΗΠΑ απειλεί τις αποδόσεις καλαμποκιού και σόγιας.

Παγκόσμιος συναγερμός για τις τιμές των τροφίμων

Εάν οι καιρικοί και γεωπολιτικοί κίνδυνοι συνεχιστούν στο τρίτο τρίμηνο του 2026, η παγκόσμια αγορά σιτηρών θα παραμείνει ιδιαίτερα ευαίσθητη σε οποιοδήποτε ρίσκο σχετίζεται με την προσφορά, διατηρώντας τις τιμές σιτηρών σε πολυετή υψηλά και επηρεάζοντας τον πληθωρισμό τροφίμων.

Οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις και οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα δημιουργούν πλέον φόβους ότι οι διαθέσιμες ποσότητες σιτηρών για εξαγωγή μπορεί να περιοριστούν περαιτέρω, επηρεάζοντας ανοδικά τις διεθνείς τιμές.

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) προειδοποιεί ότι οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές αγροτικών προϊόντων, εντείνονται από τις ακραίες καιρικές συνθήκες, το αυξημένο ενεργειακό κόστος και τις γεωπολιτικές κρίσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του FAO, η αύξηση των διεθνών τιμών στα σιτηρά, στα δημητριακά, τη ζάχαρη και τα φυτικά έλαια αντιστάθμισαν τις μειώσεις για το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα και συνέβαλε στην αύξηση του διεθνούς δείκτη τιμών τροφίμων τον Ιούλιο του 2026.

Ειδικότερα, ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων διαμορφώθηκε τον Ιούλιο στις 131,1 μονάδες, σημειώνοντας αύξηση 0,6% σε σχέση με τον Ιούνιο. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών και πλέον ετών.

Ο δείκτης του FAO παρακολουθεί τις τιμές των τροφίμων που αποτελούν αντικείμενο διεθνούς εμπορίου, γεγονός που σημαίνει ότι οι μεταβολές των τιμών μπορεί να χρειαστούν χρόνο μέχρι να μεταφερθούν στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Οι προοπτικές για ένα ιδιαίτερα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο, σε συνδυασμό με τις διαταραχές στην προμήθεια λιπασμάτων και το αυξημένο ενεργειακό κόστος σημαίνουν ότι οι παγκόσμιες αγορές τροφίμων βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα νέο κύμα κινδύνων για την παραγωγή και το διεθνές εμπόριο.