Απαιτείται σαφής διαχωρισμός ρόλων, ανεξάρτητη εποπτεία και μηχανισμός επιστροφής αποδόσεων, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του επενδυτικού ταμείου, σύμφωνα με τον Καθηγητή Χρηματοοικονομικής, Ανδρέα Μιλιδώνη.

Όπως ανακοίνωσε ο Υπουργός Εργασίας, το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα εξελιχθεί σε ένα μεγάλο επενδυτικό ταμείο μέσω της διαχείρισης των πλεονασμάτων του. Ωστόσο, το κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ένα τέτοιο “γίγαντας ταμείο” ή “υπερταμείο”, όπως έχει χαρακτηριστεί, στην Κύπρο αποτελεί βασικό ερώτημα, καθώς οι αυτοί οι χαρακτηρισμοί συχνά εμπεριέχουν μια δόση υπερβολής, ανέφερε ο Καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ανδρέας Μιλιδώνης.

Η μεγάλη εικόνα για την Κύπρο θέτει ένα σημαντικό ερώτημα όπως αναφέρει. Το ερώτημα είναι το εξής — Γιατί η χώρα να είναι διαφορετική από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες και ποια χαρακτηριστικά του συστήματός της δικαιολογούν τυχόν αποκλίσεις από τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές

Τα περισσότερα Ταμεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων διεθνώς λειτουργούν με τη λογική του pay-as-you-go, δηλαδή χωρίς τη δημιουργία μεγάλων αποθεματικών κεφαλαίων που να χρηματοδοτούν τις βασικές κρατικές συντάξεις, ανέφερε.

Όπως εξήγησε την Κύπρο, βρισκόμαστε εν μέσω μιας συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης και αναμένουμε να δούμε πώς οι εξαγγελίες θα μετουσιωθούν σε πράξη. Το ερώτημα είναι πώς δομείται συνολικά το συνταξιοδοτικό σύστημα, το οποίο βασίζεται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος πυλώνας είναι η κρατική σύνταξη μέσω του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Ο δεύτερος πυλώνας αφορά τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια, κυρίως τα ταμεία προνοίας. Ο τρίτος πυλώνας αφορά την ιδιωτική αποταμίευση μέσω ασφαλιστικών προϊόντων.

Στην Ευρώπη, μόνο δύο χώρες δεν διαθέτουν ανεξάρτητη εποπτεία για τον δεύτερο και τρίτο πυλώνα. Η Κύπρος είναι μία από αυτές, καθώς υπάρχει κατακερματισμένη εποπτεία, υπό το Υπουργείο Εργασίας και το Υπουργείο Οικονομικών, με πολιτικό έλεγχο και στις δύο περιπτώσεις.

Απαραίτητος θεσμικός και εποπτικός σχεδιασμός

Την ίδια στιγμή, τίθεται το ερώτημα πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα τόσο μεγάλο επενδυτικό ταμείο, όταν δεν έχει προηγηθεί ο απαραίτητος θεσμικός και εποπτικός σχεδιασμός. Ποιος θα ελέγχει τα ταμεία προνοίας, ποιος θα εποπτεύει τα ασφαλιστικά προϊόντα και ποιος θα επιβλέπει τις επενδύσεις ενός νέου υπερταμείου;

Σε διεθνή παραδείγματα, όπως τα sovereign wealth funds, υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ πολιτικής κατεύθυνσης, εποπτείας και επενδυτικής διαχείρισης. Στην Κύπρο, ωστόσο, οι ρόλοι αυτοί παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αλληλεπικαλυπτόμενοι.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να προχωρήσει ένα τέτοιο εγχείρημα χωρίς ανεξάρτητη εποπτεία και χωρίς προηγούμενη θεσμική αναδιάρθρωση του συνταξιοδοτικού συστήματος, τονίζει.

Μηχανισμός επιστροφής μέρους των αποδόσεων

Παράλληλα, επισημαίνει ότι ακόμη και αν δημιουργηθεί ένα τέτοιο ταμείο, θα πρέπει να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ κράτους και κεφαλαίων κοινωνικών ασφαλίσεων. Από τη μία πλευρά, το κράτος σήμερα αξιοποιεί μέρος των πόρων για χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους και άλλες ανάγκες. Από την άλλη, η μεταφορά όλων των πλεονασμάτων σε επενδυτικό ταμείο αλλάζει αυτή τη σχέση και ενδεχομένως περιορίζει τη δημοσιονομική ευελιξία.

Σε περιόδους κρίσης, αυτό μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες ανάγκες δανεισμού. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται να υπάρχει μηχανισμός επιστροφής μέρους των αποδόσεων στον κρατικό προϋπολογισμό, όπως συμβαίνει στο νορβηγικό μοντέλο.

Ένας τέτοιος μηχανισμός, όμως, προϋποθέτει ισχυρή θεσμική λειτουργία και ισορροπία μεταξύ κυβέρνησης και Βουλής. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά κυρίως θεσμικό και διαχειριστικό.

Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι για να λειτουργήσει ένα τέτοιο υπερταμείο, απαιτείται πρώτα θεσμική ανεξαρτησία και ολοκληρωμένος σχεδιασμός του συνταξιοδοτικού συστήματος — κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει πλήρως διαμορφωθεί στην Κύπρο.