Στο μικροσκόπιο η μετάβαση πρώην αξιωματούχων στον ιδιωτικό τομέα, οι γκρίζες ζώνες της νομοθεσίας και τα όρια της εχεμύθειας

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Σε κλίμα έντονης καχυποψίας για τη σχέση πολιτικής εξουσίας και ιδιωτικών συμφερόντων, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί μετά το λεγόμενο videogate, η Επιτροπή Θεσμών της Βουλής άνοιξε χθες τον φάκελο της Επιτροπής Ελέγχου της Ανάληψης Εργασίας στον Ιδιωτικό Τομέα από πρώην αξιωματούχους του θεσμικού φίλτρου που υποτίθεται ότι αποτρέπει τη σύγκρουση συμφερόντων στο λεγόμενο revolving door.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η περίπτωση του πρώην Υπουργού Ενέργειας Γιώργου Λακκοτρύπη, ο οποίος υπέβαλε αίτηση για εργασία στον ιδιωτικό τομέα, ενώ παράλληλα διερευνώνται ζητήματα που άπτονται θητείας του σε ιδιωτικές εταιρείες που σχετίζονται με κρίσιμα ενεργειακά έργα. Η Επιτροπή Θεσμών ζήτησε τον σχετικό φάκελο, με τη συζήτηση να ξεπερνά το πρόσωπο και να μετατρέπεται σε συνολική αποτίμηση του πλαισίου ελέγχου.

Σημειώνουμε ότι όταν δόθηκε ο φάκελος του Γιώργου Λακκοτρύπη η συνέχεια της συζήτησης έγινε κεκλεισμένων των θυρών, ωστόσο όπως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε δόθηκε έγκριση μετά την αποχώρησή του από το Υπουργείο για εργασία σε 8 εταιρείες χωρίς να διευκρινίζεται ακριβώς τι υπηρεσίες παρείχε ή κάτω από ποιο καθεστώς εργοδότησης.

Τι είναι το «revolving door»

Νομικοί κύκλοι που μίλησαν στο Economy Today εξήγησαν ότι ο όρος revolving door, ή ελληνιστί, ο ρόλος των περιστρεφόμενων θυρών περιγράφει το φαινόμενο κατά το οποίο πρόσωπα που κατείχαν δημόσια εξουσία  (υπουργοί, ανώτεροι κρατικοί αξιωματούχοι, ρυθμιστές) μετακινούνται μετά την αποχώρησή τους στον ιδιωτικό τομέα, συχνά σε πεδία που σχετίζονται με τις αρμοδιότητες που ασκούσαν.

Το ζήτημα δεν είναι η επαγγελματική αποκατάσταση αλλά προφανώς είναι το θεσμικό ρίσκο. Όταν η γνώση, οι επαφές και η πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες της κρατικής θητείας συναντούν εταιρικά συμφέροντα, δημιουργείται μια γκρίζα ζώνη όπου η σύγκρουση συμφερόντων δεν χρειάζεται να αποδειχθεί για να κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Γι’ αυτό τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη δεν ρυθμίζουν απλώς τη μετακίνηση αλλά προσπαθούν να τη φιλτράρουν χρονικά, θεσμικά και δεοντολογικά.

Το ερώτημα που προκύπτει αλλά αφορά και όλη την ουσία ύπαρξης των σχετικών Επιτροπών Ελέγχου  δεν είναι αν κάποιος δικαιούται να εργαστεί αλλά είναι αν το σύστημα μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν μεταφέρεται μαζί του και η «σκιά» της προηγούμενης εξουσίας.

Το θεσμικό πλαίσιο και τα κενά

Η πρόεδρος της αρμόδιας Επιτροπής Ελέγχου της Ανάληψης Εργασίας στον Ιδιωτικό Τομέα από Πρώην Αξιωματούχους για εργοδότησή του, κ. Γιάννα Χατζηχάννα, εξήγησε ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών της Βουλής ότι πρώην αξιωματούχοι, δημόσιοι λειτουργοί και ακόμη και δικαστές, για τα πρώτα δύο χρόνια μετά την αποχώρησή τους από το Δημόσιο, οφείλουν να υποβάλουν αίτηση αν επιθυμούν να εργαστούν στον ιδιωτικό τομέα. Επίσης, η υποχρέωση καλύπτει κάθε επαγγελματική ενασχόληση με αντάλλαγμα και ο αιτητής πρέπει να δηλώνει πού θα παρέχει υπηρεσίες του εντός της διετίας, ενώ δεν περιλαμβάνεται διορισμός αμισθί, ενώ – όπως λέχθηκε – κάποιος μπορεί να γίνει μέτοχος εταιρείας χωρίς υποχρέωση ενημέρωσης.

Το τελευταίο σημείο προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς αναδείχθηκε ως πιθανή θεσμική «τρύπα» σε ένα πεδίο που αφορά άμεσα επιρροή, πληροφορίες και διασυνδέσεις.

Ο κ. Πασιουρτίδης υπέδειξε ότι η νομοθεσία «παραπέμπει συνεχώς σε μελλοντικό εργοδότη», θέτοντας ερώτημα αν καλύπτονται επαρκώς περιπτώσεις παροχής υπηρεσιών ή διορισμού ως συμβούλου.

Σύγκρουση για την εχεμύθεια

Ένα από τα κεντρικά σημεία έντασης ήταν το κατά πόσο η Επιτροπή μπορεί να επικαλείται εχεμύθεια έναντι της Βουλής.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου ξεκαθάρισε ότι για συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν μπορεί να δοθεί απάντηση, καθώς κάτι τέτοιο θα συνιστούσε – όπως είπε – παραβίαση της νομοθεσίας που διέπει τη λειτουργία της.

Από την άλλη, ο κ. Πασιουρτίδης υποστήριξε ότι από τη νομοθεσία «φαίνεται ότι δεν ισχύει η εχεμύθεια» έναντι της Βουλής, σημειώνοντας πως δεν μπορεί να αρνηθεί η Επιτροπή την παροχή στοιχείων στα μέλη του Κοινοβουλίου.

Η αντίθεση αυτή προκάλεσε προβληματισμός καθώς και ένα ευρύτερο θεσμικό ερώτημα για το ποιος ελέγχει τον ελεγκτή και με ποιο βαθμό διαφάνειας.

«Υπάρχει πολιτικό ζήτημα»

Ο βουλευτής Παύλος Μυλωνάς έθεσε το θέμα καθαρά πολιτικά υπογραμμίζοντας ότι «Υπάρχει πολιτικό ζήτημα και όχι μόνο νομικό».

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμών Δημήτρη Δημητρίου σημείωσε ότι η ευθύνη της Επιτροπής περιορίζεται στον έλεγχο των στοιχείων που λαμβάνει και αν αυτά δεν είναι ορθά ή πλήρη, τότε η ευθύνη μετατοπίζεται στους αρμόδιους Υπουργούς ή αξιωματούχους.

Από την πλευρά της, η Ειρήνη Χαραλαμπίδου συνέδεσε τη συζήτηση με την ανάγκη ουσιαστικού ελέγχου των νόμων που ψηφίζονται, προειδοποιώντας ότι έγκριση εργασίας σε εταιρείες με συναφές αντικείμενο θα μπορούσε να συνιστά σκάνδαλο. Τόνισε επίσης ότι αν κάποιος εργάζεται χωρίς άδεια της Επιτροπής, πρόκειται για ποινικό αδίκημα και το ίδιο ισχύει και σε περίπτωση παροχής ψευδών στοιχείων.

Παράλληλα, γνωστοποιήθηκε από τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής ότι ετοιμάζεται νέο νομοσχέδιο εναρμόνισης με τις απαιτήσεις της GRECO, στοιχείο που υποδηλώνει αναγνώριση θεσμικών αδυναμιών.

Τα αριθμητικά δεδομένα: Αύξηση υποθέσεων, διακυμάνσεις στις απορρίψεις

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών δείχνουν ότι ο αριθμός των αιτήσεων πρώην αξιωματούχων για εργοδότηση στον ιδιωτικό τομέα παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις τα τελευταία χρόνια, τόσο ως προς τον όγκο όσο και ως προς τις αποφάσεις.

Το 2023, πιθανότατα μετά τις προεδρικές εκλογές του 2023, καταγράφεται η μεγαλύτερη αύξηση υποθέσεων (45 αιτήσεις), ενώ το 2022 ξεχωρίζει για το υψηλό ποσοστό απορρίψεων. Τα δεδομένα αποτυπώνουν ότι η Επιτροπή λειτουργεί σε περιβάλλον αυξημένων και σύνθετων περιπτώσεων, με συχνή επιβολή όρων ενώ όπως τονίστηκε η Επιτροπή απαρτίζεται από 3 δημόσιους υπαλλήλους χωρίς επιπλέον προσωπικό.

Η υπό εξέλιξη ποινική έρευνα και οι επιστολές Χαραλαμπίδου

Με την ολοκλήρωση της συνεδρίασης, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου, Δημήτρης Δημητρίου, περιορίστηκε να αναφέρει ότι ενώπιον της Επιτροπής παρουσιάστηκαν στοιχεία που αφορούν υπόθεση η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη ποινικής έρευνας, αποφεύγοντας περαιτέρω σχόλια.

Από την πλευρά της, η βουλευτής Ειρήνη Χαραλαμπίδου έθεσε ζήτημα ουσιαστικής αποτελεσματικότητας του μηχανισμού ελέγχου, σημειώνοντας ότι η σημερινή εικόνα δημιουργεί την εντύπωση τυπικής διαδικασίας, χωρίς επαρκή διερεύνηση των στοιχείων που υποβάλλονται. Ανέφερε επίσης ότι προτίθεται να αποστείλει επιστολές προς τον Έφορο Φορολογίας, τον ποινικό ανακριτή και τον Αρχηγό Αστυνομίας, ζητώντας ενημέρωση για το κατά πόσο υφίσταται γνώση και έλεγχος σε σχέση με άδειες που παραχωρούνται σε πρώην αξιωματούχους.

Όπως ανέφερε, ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι οι εγκρίσεις που δίνονται δεν αποτελούν απλή τυπική πράξη, αλλά αποτέλεσμα ουσιαστικού ελέγχου.

Διαβάστε επίσης: «Η Κύπρος παραμένει εξωγενής οικονομία, το ζητούμενο είναι η παραγωγική αναβάθμιση»