Σχεδόν τέσσερις στους δέκα βρίσκονται σε οικονομική ευαλωτότητα ή δυσκολία, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αποταμιεύουν σπάνια ή σχεδόν ποτέ, παρά τις ανησυχίες τους για τη σύνταξη και το μέλλον

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Σχεδόν τέσσερις στους δέκα Κύπριους βρίσκονται σε κατάσταση οικονομικής ευαλωτότητας ή δυσκολίας και ένα χαλασμένο ψυγείο ή αυτοκίνητο μέσα στον μήνα θα τους αναστατώσει τα οικονομικά τους. Την ίδια ώρα περισσότεροι από τους μισούς αποταμιεύουν σπάνια ή σχεδόν ποτέ, ενώ σχεδόν οι μισοί δηλώνουν ότι δεν πιστεύουν πως θα μπορέσουν να διατηρήσουν το σημερινό επίπεδο ζωής τους όταν συνταξιοδοτηθούν.

Αυτή είναι η εικόνα που καταγράφει ο Δείκτης Χρηματοοικονομικής Ευημερίας 2025 του Financial Wellbeing Institute. Μπορεί η συνολική επίδοση του δείκτη να βελτιώθηκε σε σχέση με πέρσι, όμως τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η οικονομική ανθεκτικότητα των νοικοκυριών εξακολουθεί να έχει σημαντικά κενά.

Όπως εξήγησε ο πρόεδρος του Ινστιτούτου, Δρ. Παναγιώτης Ανδρέου, ο δείκτης δεν επιχειρεί να μετρήσει μόνο το ύψος του εισοδήματος ή τον κίνδυνο φτώχειας, αλλά το πώς βιώνουν οι πολίτες την οικονομική τους πραγματικότητα και δη κατά πόσο μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους, πόσο ασφαλείς αισθάνονται για το μέλλον και πόσο επηρεάζονται ψυχολογικά από τα οικονομικά τους ζητήματα.

Οι πέντε Κύπριοι της ίδιας οικονομίας

Η κατηγοριοποίηση των πολιτών στις πέντε βαθμίδες χρηματοοικονομικής ευημερίας αποτυπώνει ίσως πιο καθαρά από κάθε άλλο στοιχείο την πραγματική εικόνα των νοικοκυριών που δρουν στην ίδια οικονομία.

Το 15,4% του πληθυσμού κατατάσσεται στην κατηγορία των «Οικονομικά Ευάλωτων», δηλαδή πολιτών που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν ακόμη και σε βασικές οικονομικές υποχρεώσεις μέσα στον μήνα.

Ένα επιπλέον 23% βρίσκεται στην κατηγορία «Οικονομικά σε Δυσκολία». Πρόκειται για νοικοκυριά που συνήθως καταφέρνουν να βγάλουν τον μήνα, χωρίς όμως να διαθέτουν ουσιαστικά περιθώρια ασφαλείας. Ένα απρόβλεπτο έξοδο που κυμαίνεται περίπου στα 800 ευρώ και αντανακλά μια βλάβη στο αυτοκίνητο ή η αντικατάσταση μιας βασικής οικιακής συσκευής όπως το ψυγείο μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή πίεση στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Δηλαδή, το 38,4% των πολιτών βρίσκεται στις δύο χαμηλότερες βαθμίδες χρηματοοικονομικής ευημερίας.

Στην κατηγορία των «Οικονομικά Επαρκών» βρίσκεται το 27,7% του πληθυσμού. Πρόκειται για πολίτες που διατηρούν μια σχετική οικονομική σταθερότητα, χωρίς όμως να έχουν δημιουργήσει τα αποθέματα που θα τους επέτρεπαν να αντιμετωπίσουν με άνεση μια περίοδο ανεργίας, μια σοβαρή περιπέτεια υγείας ή μια παρατεταμένη απώλεια εισοδήματος.

Το 20,8% κατατάσσεται ως «Οικονομικά Ασφαλές», ενώ μόλις το 13,1% χαρακτηρίζεται ως «Οικονομικά Ευημερούν». Με άλλα λόγια, μόλις ένας στους τρεις πολίτες βρίσκεται σήμερα στις δύο υψηλότερες βαθμίδες οικονομικής ασφάλειας και ευημερίας.

Κατανάλωση σήμερα και «έχει ο Θεός» για αύριο

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας συνοψίστηκε στη φράση που χρησιμοποίησε ο ίδιος ο Δρ. Παναγιώτης Ανδρέου, «Αντέχουμε ένα σοκ σήμερα, αλλά δεν χτίζουμε συστηματικά αποθέματα για το αύριο».

Τα στοιχεία του πρώτου πυλώνα δείχνουν ότι το 61,3% των πολιτών δηλώνει πως μπορεί να καλύψει μια έκτακτη δαπάνη ύψους 800 ευρώ. Ωστόσο, μόνο το 41,5% θεωρεί ότι θα μπορούσε να αντέξει τρεις μήνες ή περισσότερο χωρίς εισόδημα, στοιχείο που καταδεικνύει τα περιορισμένα οικονομικά αποθέματα μεγάλου μέρους των νοικοκυριών.

Ιδιαίτερα προβληματικά είναι τα δεδομένα που αφορούν την αποταμίευση που από ότι φαίνεται και παρά τις ανησυχίες που καταγράφονται για το μέλλον και τη συνταξιοδότηση, το 56,4% δηλώνει ότι αποταμιεύει σπάνια ή σχεδόν ποτέ, ενώ μόλις το 21,9% αποταμιεύει ή επενδύει συστηματικά κάθε μήνα.

Ο Δρ. Ανδρέου απέδωσε το εύρημα όχι μόνο σε εισοδηματικούς περιορισμούς, αλλά και σε ζητήματα οικονομικής συμπεριφοράς. Όπως ανέφερε, ο μέσος Κύπριος εμφανίζεται περισσότερο προσανατολισμένος στο παρόν παρά στο μέλλον, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες και τις επιλογές της καθημερινότητας παρά στη μακροπρόθεσμη οικονομική προετοιμασία.

Ερωτηθείς από το Economy Today πώς εξηγείται αυτή η στάση απέναντι στην αποταμίευση, ο Δρ. Ανδρέου παρέπεμψε τόσο στη διαχρονικά υψηλή συμμετοχή της ιδιωτικής κατανάλωσης στην κυπριακή οικονομία όσο και σε ιστορικές εμπειρίες που επηρέασαν τη νοοτροπία των νοικοκυριών, όπως οι συνέπειες της τουρκικής εισβολής του 1974 και η οικονομική κρίση του 2013.

Η σύνταξη παραμένει το μεγαλύτερο κενό

Επίσης, αρκετά αντιφατικό ιδίως σε σχέση με την αποταμιευτική κουλτούρα φαίνεται ότι η πιο έντονη ανησυχία των Κυπρίων για το μέλλον αφορά τη συνταξιοδότηση.

Σχεδόν οι μισοί πολίτες (45,1%) δηλώνουν ότι δεν πιστεύουν πως θα μπορέσουν να διατηρήσουν τον σημερινό τρόπο ζωής τους όταν αφυπηρετήσουν.

Την ίδια στιγμή, οι πολίτες εκτιμούν ότι η κρατική σύνταξη θα αντιστοιχεί περίπου στο 52,3% του τελευταίου μισθού τους, όταν ο πραγματικός δείκτης αναπλήρωσης υπολογίζεται κοντά στο 42%.

Η απόκλιση αυτή, σύμφωνα με τον Δρ. Ανδρέου, δείχνει ότι πολλοί πολίτες εξακολουθούν να υπερεκτιμούν το επίπεδο κρατικής οικονομικής προστασίας που θα έχουν μετά την αφυπηρέτηση.

Το οικονομικό άγχος παραμένει υψηλό

Παρά τη βελτίωση των επιμέρους δεικτών, το οικονομικό άγχος παραμένει η πιο αδύναμη διάσταση της χρηματοοικονομικής ευημερίας.

Ο σχετικός πυλώνας είναι ο μοναδικός που παραμένει κάτω από τις 50 μονάδες, καταγράφοντας επίδοση 48,8 μονάδων.

Σχεδόν ένας στους δύο πολίτες (49,5%) δηλώνει ότι βιώνει οικονομικό στρες και άγχος, το 45,1% αισθάνεται ότι τα βγάζει πέρα με δυσκολία, ενώ το 28,6% αναφέρει ότι τα οικονομικά προβλήματα μονοπωλούν συχνά τις σκέψεις του.

Ο στόχος των 65 μονάδων

Στην τελική, για το 2025 ο συνολικός Δείκτης Χρηματοοικονομικής Ευημερίας αυξήθηκε από τις 50,5 στις 54,6 μονάδες και όλοι οι επιμέρους δείκτες παρουσίασαν βελτίωση.

Ωστόσο, η συνολική επίδοση παραμένει χαμηλότερα από το όριο των 65 μονάδων, το οποίο οι ερευνητές θεωρούν ως τη ζώνη ουσιαστικής οικονομικής ασφάλειας.

Για τον Δρ. Ανδρέου, η εικόνα συνοψίζεται σε μια βασική διαπίστωση. «Οι πολίτες διαχειρίζονται καλύτερα το σήμερα απ’ ό,τι το αύριο. Και όσο η αποταμίευση, η οικονομική ανθεκτικότητα και ο συνταξιοδοτικός σχεδιασμός παραμένουν αδύναμα σημεία, η αίσθηση οικονομικής ασφάλειας θα εξακολουθήσει να αποτελεί ζητούμενο για μεγάλο μέρος των νοικοκυριών».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Ευρώπη δεν μπορεί να κερδίσει την κούρσα της AI με ταχύτητες γραφειοκρατίας