Είναι φυσιολογικό αυτό ή κάτι δεν πάει καλά;

Σχεδόν 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια σε μετρητά, με χαρτονομίσματα 100 δολαρίων στο μεγαλύτερο μέρος τους, αναφέρονται ως εξαφανισμένα! 

Τι έχουν γίνει αυτά τα χρήματα; αναρωτιέται ο παρουσιαστής του καναλιού FOX, απευθυνόμενος στον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Steven Mnuchin.

Το δολάριο είναι το αποθεματικό νόμισμα του κόσμου, απάντησε ο Mnuchin. Όλοι θέλουν να κρατάνε δολάρια, επειδή οι ΗΠΑ είναι ασφαλές μέρος για να φυλάξουν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Για αυτό πολλά από αυτά τα χαρτονομίσματα αξίας 100 δολαρίων βρίσκονται σε θησαυροφυλάκια τραπεζών σε όλο τον κόσμο. Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν τα αρνητικά επιτόκια, προτιμούν να κρατούν σε μετρητά αμερικανικά δολάρια, για να μη χάνουν χρήματα, συμπέρανε ο Mnuchin.

Ενώ λοιπόν οι Κεντρικές Τράπεζες (ΚΤ) εκτυπώνουν ασταμάτητα χρήμα, αυτό εξαφανίζεται από την κυκλοφορία. Κανείς δεν γνωρίζει πού είναι. Οπότε αναρωτιόμαστε και εμείς με τη σειρά μας. Είναι φυσιολογικό αυτό ή κάτι δεν πάει καλά;

Πιο παλιά, τα οικονομικά μοντέλα ήταν απλούστερα. Αρκούσε να «τυπώσουν» οι ΚΤ χρήματα, για να δημιουργηθεί πληθωρισμός. Σήμερα, όπως βλέπουμε, δεν αρκεί, παρά το καμαρωτό ύφος του κυρίου και της κυρίας Mnuchin, που επιδεικνύουν τα φρεσκοτυπωμένα δολάρια. Παλαιότερα, όταν είχαμε χαμηλό δείκτη ανεργίας, ανέβαιναν οι πραγματικοί μισθοί. Ούτε αυτό βλέπουμε να γίνεται. Η ανεργία είναι στο ιστορικό χαμηλό στις ΗΠΑ κι όμως η αγοραστική δύναμη είναι η ίδια, όπως προ δεκαετιών. Είχαμε μάθει πως η αύξηση του χρέους οδηγεί σε αύξηση των επιτοκίων. Πού είναι; Αυτή την περίοδο έχουμε εκτόξευση του χρέους σε δυσθεώρητα επίπεδα, σχεδόν στο διπλάσιο από όσο ήταν πριν 10 χρόνια και όμως τα επιτόκια είναι μηδενικά.

Οι εξελίξεις τρέχουν γρηγορότερα από όσο μπορεί να τις αφομοιώσει ο μέσος οικονομολόγος, πόσο μάλλον ο μέσος πολίτης. Ποιος περίμενε πριν μόλις λίγα χρόνια, ότι σχεδόν το 1/3 των ομολόγων παγκοσμίως θα είχε αρνητικό επιτόκιο; Όποιος το ισχυριζόταν, αντιμετωπιζόταν ως γραφικός. Πως δεν διέθετε «κοινή λογική». Αν και όσοι τελικά αποδείχτηκαν λάθος, δεν δέχτηκαν καμία επίπτωση στην αξιοπιστία τους. Εξακολουθούν να κουνούν με θράσος το δάκτυλο. Γιατί; Επειδή είναι οι περισσότεροι. Εξάλλου, οι ασφαλέστερες προβλέψεις αφορούν όσα θα συμβούν ύστερα από πολλές δεκαετίες. Κανείς δεν θα τις θυμάται, αν αποδειχθούν λάθος.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πως αυτά που ίσχυαν κάποτε, δεν ισχύουν πλέον. Όποιος σας μιλάει με όρους του χθες, είναι φανερό πως έχει προσέγγιση επιφανειακή ή απλά ξεπερασμένη. Δυστυχώς, όμως, η συζήτηση για τη νομισματική πολιτική έχει μείνει στα παλιά δεδομένα. Ακόμα χειρότερα, οι μακροοικονομικοί σχεδιασμοί βασίζονται σε παρωχημένες παραδοχές.

Η περίοδος που διανύουμε έχει ένα χαρακτηριστικό. Παρά την εκτίναξη του χρέους, τα δάνεια δίνονται δωρεάν. Ας πιάσουμε το κουβάρι από την αρχή. Πώς δημιουργήθηκε τόσο χρέος; Από τις πολιτικές των μεγάλων Κεντρικών Τραπεζών. Έχουν δημιουργήσει τις συνθήκες εκείνες που ευνοούν τη σύναψη εύκολων και φτηνών δανείων ή της χρηματοδότησης μέσω έκδοσης ομολόγων. Η συμπεριφορά των ΚΤ άρχισε να αλλάζει επί Alan Greenspan, στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Επενέβαιναν σε κάθε χρηματιστηριακή κρίση τυπώνοντας χρήμα. Ελάχιστοι πλέον αμφισβητούν ότι συνέβαλε, αν όχι καθοδήγησε τις αγορές στη φούσκα που έσκασε το 2008.

Η ύφεση αποφεύχθηκε από το τύπωμα που πλημμύρισε με ρευστότητα τις χρηματοοικονομικές αγορές. Όχι όμως χωρίς παρενέργειες. Ανεξάρτητα από την επιτυχία ή αποτυχία που είχε, το σίγουρο είναι πως ενθάρρυνε την ανεύθυνη συμπεριφορά. Για τις τράπεζες, ο ηθικός κίνδυνος, ο υπέρμετρος έρωτας για τους κανόνες, η επίκληση στην ηθική, ισχύουν μόνο με μία προϋπόθεση: να τους συμφέρει.

Στο κοινωνικό συμβόλαιο όπου βασίζεται ολόκληρη η ευημερία της Δύσης, ο κανόνας είναι ότι η τίμια δουλειά και η πιστή εκπλήρωση των καθηκόντων ανταμείβει τον πολίτη. Ωστόσο οι ίδιες τους οι τράπεζες καταστρατήγησαν αυτό τον βασικό κανόνα, γράφοντάς τον στα παλιά τους τα παπούτσια. Έπαιρναν υπερβολικά μεγάλα ρίσκα, χωρίς εμπεριστατωμένη έρευνα για τη δανειοληπτική αξιοπιστία των οφειλετών τους. Παρέλειψαν όσα οφείλει να κάνει ένας συνετός τραπεζίτης. Από την άλλη, ο δανειζόμενος σκεφτόταν πως αφού οι ειδικοί μού δίνουν τα χρήματά τους τόσο εύκολα, αυτό σημαίνει πως πιστεύουν πως μπορώ να τα αποπληρώσω. Έτσι πέσαμε σε ένα φαύλο κύκλο, που από ό,τι φαίνεται, θα ξεφύγουμε μόνο αν σπάσει.

Σε περιόδους ύφεσης, τα κομμάτια της πίτας μικραίνουν. Συνεπώς η διαμάχη για το ποιος θα πάρει τα περισσότερα εντείνεται. Σε αυτή τη διελκυστίνδα, τον αποφασιστικό λόγο τον έχουν οι πιο δυνατοί. Το ισχυρό κομμάτι της κοινωνίας, που στην εποχή μας είναι συγκεντρωμένο στον χρηματοοικονομικό κλάδο. Η ανισότητα δεν είναι ανησυχητική από μόνη της.

Υπάρχουν κρίσεις που δημιουργούν προβλήματα και άλλες που δημιουργούν ευκαιρίες. Μπορεί και τώρα να αποδειχθεί μια χρήσιμη ευκαιρία. Οι μικροί έχουν ένα πλεονέκτημα που δεν διαθέτουν οι μεγάλοι. Την ευελιξία. Σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, το ρίσκο αποτελεί επενδυτική ευκαιρία, αρκεί να το αντιληφθείς εγκαίρως, διαβάζοντας ορθολογικά και χωρίς προκαταλήψεις την τρέχουσα οικονομική συγκυρία.

Το χρέος του ενός είναι εισόδημα για κάποιον άλλο. Μειώνοντας τα επιτόκια, μειώνεις το εισόδημά τους. Κάποια κεφάλαια διψασμένα για αποδόσεις, αναγκαστικά θα κατευθυνθούν σε πιο ριψοκίνδυνες τοποθετήσεις. Αναζητούν διέξοδο σε εναλλακτικής μορφής επενδύσεις. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως βάζουμε τις σκληρά κερδισμένες οικονομίες μας σε οτιδήποτε μας φαντάζει «out of the box». Όμως καλό είναι να είστε επιφυλακτικοί σε επενδυτικές συμβουλές που βασίζονται σε ξεπερασμένους και αναχρονιστικούς υπολογισμούς.

Είναι κατανοητό να παρασύρεστε και να ερμηνεύετε την πραγματικότητα με βάση παραστάσεις και εμπειρίες του παρελθόντος. Να ακολουθείτε παλιές συνταγές για να λύσετε σημερινά ή μελλοντικά προβλήματα. Κατανοητό, ναι. Σωστό, όχι.

Εξετάστε την περίπτωση να προστατέψετε την περιουσία σας με αντισυμβατικό τρόπο. Οι συμβατικοί πλέον δεν αρκούν. Γιατί να μη διαθέσετε το 1% με 2% του χαρτοφυλακίου σας σε μη συσχετιζόμενα περιουσιακά στοιχεία όπως το Bitcoin, αναρωτήθηκαν από το CNBC τις προάλλες. Άδικο έχουν;

Πηγή: euro2day.gr